donderdag 8 april 2021

Niet geheel juist

 Op Twitter trof ik deze interessante rectificatie uit 1892. 


"Dezer dagen werd bericht, dat mej. Ten Have-Veninga, te Westerlee, tengevolge bloedvergiftiging was gestorven, ontstaan doordat boenwas bij het afwrijven van stoelen in eene wonde aan de pink was gekomen, die moest worden afgezet. Dit bericht was niet geheel juist. De pink is niet afgezet en er was geen wondje aan, waarin ook geen boenwas kon zijn gekomen, daar de juffrouw geen stoelen had geboend; en de dood was dan ook niet het gevolg van bloedvergiftiging. Juist is 't echter, dat de juffrouw is overleden."

Waaraan is zij dan wél overleden? Al snel had ik haar naam, geslachtsregister en overlijdensakte gevonden, maar niets over de omstandigheden rond haar dood. Meintje ten Have-Veninga is op 30 juli 1892 om 3 uur in de nacht overleden. De overlijdensaangifte wordt gedaan door haar neef en een veldwachter. Is er sprake van een misdaad? 

Mijn korte zoektocht begon bij de tweet van Atty de Waard, volgens de twitterbio: "genealoog, sociale geschiedenis, spannende verhalen van vroeger. Delpher als bron. Wie was Wie". De precieze bron van het bericht was helaas niet terug te vinden. Atty de Waard liet mij desgevraagd weten: "Niet genoteerd helaas". In Delpher kon ik niets vinden. Wel vond ik via het Gemeentearchief Schiedam een variatie op het bericht in de Nieuwe Schiedamse Courant 12-08-1892 p2 (kolom 3 midden) en de Schiedamse Courant 13-08-1892 p2 (kolom 3 voorlaatste bericht). Deze versies missen de prachtige, bijna poetische 'terugrol' uit ons oorspronkelijke bericht. De rectificerende journalist van onze eerste bron heeft hier zichtbaar plezier in gehad. Maar ook het oorspronkelijke nieuwsbericht, dus waarin de bloedvergiftiging door boenwas in een wondje als doodsoorzaak zou zijn vermeld, kan ik helaas niet vinden. Onder de rectificatieberichten in de Schiedamse bladen staan de initialen "U.D." Dat kan de redacteur zijn of een correspondent, maar ook het persbureau of de krant waaruit dit bericht is overgenomen (*). 

Bloedvergiftiging door een wondje is in het algemeen zeker geen onwaarschijnlijke doodsoorzaak. Ik moest meteen denken aan de eerste man van mijn 'stief-oma', die in de jaren '30 is overleden door bloedvergiftiging nadat hij tijdens het uitstrooien van kunstmest zich het zweet uit de nek heeft geveegd, waar hij een wondje had waardoor de chemische stof zijn bloedbaan kon binnendringen. Ook is het niet ongewoon dat bij een bloedvergiftiging in eerste instantie het getroffen lichaamsdeel, een vinger of teen, wordt afgezet, maar dat het al te laat kan zijn en de vergiftiging zich door de bloedbaan heeft verspreid. 

Mijn zoektocht werd mede getriggerd door verwoed twitteraar en Elvis-fan dominee Fred Omvlee, hoofd geestelijke verzorging bij de marine. Hij twitterde: "Deze rectificatie roept bij mij nog veel méér vragen op... Mejuffrouw is getrouwd, dus waarom geen 'mevr.'? Als niets van deze feiten waar is, behalve de dood: waar is zij dan aan overleden?" 11:17pm · 7 Apr 2021
Toen ik liet weten dat ik haar naam gevonden had, reageerde Fred Omvlee met: "Geweldig. Samen lossen we dit op!"  11:51pm · 7 Apr 2021 

Maar tot nu toe is het voor mij een raadsel wat er indertijd precies gebeurd is. Zijdelings wil ik de marinedominee ook wijzen op een bericht dat naar huidig inzicht wel wat van zijn pastorale aandacht zou kunnen vragen. Naast ons genoemde bericht in de Nieuwe Schiedamse Courant staat in de rechter kolom maar dan iets hoger het volgende te lezen: "Te Nieuwediep hebben twee marine-officieren, met inachtneming van alle vormen, met de sabel geduelleerd. Beide partijen moeten licht gewond zijn. Naar de omstandigheden, waaronder het duel plaats had, wordt door de politie een streng onderzoek ingesteld."

Terug naar ons boenwas-slachtoffer. Dat de - gezien haar twee achternamen - kennelijk getrouwde vrouw hier "Mejuffrouw" genoemd wordt, hoeft ons niet te verbazen. Meestal denken wij bij Mejuffrouw aan een ongehuwde vrouw. Dit was voor mij dan ook de eerste aanleiding om de naam Ten Have-Veninga op te zoeken; het zou immers ook een adellijke of in elk geval deftige dubbele achternaam kunnen zijn van een ongehuwde dame. Maar al snel vond ik de stamboom van de in 1892 overleden gehuwde Meintje Ten Have-Veninga uit Westerlee, op wie dit bericht wel betrekking moet hebben. 

Het blijkt dat het in die tijd helemaal niet ongewoon was om ook getrouwde vrouwen "mejuffrouw" te noemen. Juffrouw is een verbastering van jonkvrouw, waarmee een - al dan niet gehuwde - dame van adel of goede stand en pas later een ongehuwde vrouw werd bedoeld. Het standsverschil liep bij getrouwde vrouwen van mevrouw via juffrouw naar simpelweg vrouw. Nog in 1983 werden, blijkens kamervragen, in de adresgids van Buitenlandse Zaken ongetrouwde vrouwen tot een bepaalde rang met mejuffrouw aangeduid. Inmiddels is het begrip "mejuffrouw" in beide betekenissen nagenoeg verdwenen. Alleen schoolkinderen zeggen tegen hun lerares vaak nog wel Juf of Juffrouw. 
Zie: Onze Taal (1983) en Wikipedia

Zoals gezegd had ik het geslachtsregister - met haar geboorte, huwelijk en dood - al snel gevonden. Zij is te vinden op de familie-website tenhave-genealogie.nl - onder meer in het het parenteel van Berent Berents ten Have (1620): 

VII.131 Helenius ten HAVE, landbouwer, zoon van Hommo Helenius ten HAVE (zie VI.74) en Geertje Eltjes WIGBOLDUS (Wichboldus).
Geboren op 25-03-1836 te Scheemda (Gr.).
Overleden op 05-02-1897 aldaar, leeftijd: 60 jaar; weduwnaar van Meintje Veninga.
Gehuwd op 07-05-1868 te Wildervank (Gr.) met Meintje VENINGA, dochter van Evert Arends VENINGA, vervener, en Trijntje (Trientje) Jans PANMAN.
Geboren op 04-01-1842 te Stadskanaal, gem.Wildervank (Gr.). Overleden op 30-07-1892 om 03.00 uur te Noordbroek (Gr.), leeftijd: 50 jaar; echtgenote van Helenius ten Have. Het overlijden is op 1 augustus ingeschreven onder aktenr. 68 in het overlijdensregister van Scheemda, de woonplaats van Meintje. 
Kinderen: Hommo (sterft 5 jaar oud), Evert en Hommo Helenius ten Have. 

Daarmee is ook de overlijdensakte snel gevonden. 


"No. 22. In het jaar duizend achterhonderd twee en negentig, den dertigsten der maand Juli, zijn voor ons Ambtenaar van den Burgerlijken Stand der gemeente Noordbroek, arrondisement Winschoten, provincie Groningen, verschenen Homme Hamster, oud drie en dertig jaren, van beroep landbouwer, wonende te Noordbroek, neef van den overledene, en Jan Mulder, oud zeven veertig jaren, van beroep veldwachter, wonende de Noordbroek, welke ons hebben verklaard, dat op den dertigsten der maand Juli, des jaars duizend achterhonderd twee en negentig, des morgens te drie uur, binnen deze gemeente, en wel te Noordbroek, is overleden Meintje Veninga, oud vijftig jaren, van beroep zonder, laatst gewoond hebbende te Westerlee, gemeente Scheemda, geboren te Stadskanaal gemeente Wildervank in het jaar achttien honderd twee en veertig, echtgenote van Helenius ten Have, dochter van Evert Arends Veninga en Trijntje Jans Panman beide overleden. Van welke aangifte en verklaring deze akte dadelijk is opgemaakt en ingeschreven op de beide dubbelen van het overlijdens-register dezer gemeente; en is deze akte, na voorlezing, door de aangevers en ons geteekend, H. Hamster, [onleesbaar: handtekeningen van J. Mulder en de ambtenaar van de burgerlijke stand]."

De overlijdensakte is in het overlijdensregister ingeschreven onder nummer 68. 


"No. 68. In het jaar duizend achterhonderd twee en negentig, den eersten der maand Augustus is door ons ondergeteekende, Ambtenaar van den Burgerlijke Stand der gemeente Scheemda, arrondissement Winschoten, provincie Groningen, ingeschreven het volgend uittreksel uit een register van overledenen der gemeente Noordbroek, Provincie Groningen, dat op den dertigsten der maand Juli, des jaar duizend achterhonderd twee en negentig, des morgens te drie uur, te Noordbroek, is overleden: Meintje Veringa, oud vijftig jaren, van beroep zonder, laatst gewoond hebbende te Westerlee, gemeente Scheemda, geboren te Stadskanaal, gemeente Wildervank in het jaar achttienhonderd tweeenveertig, echtgenote van Helenius ten Have, dochter van Evert Arends Veringa en Trijntje Jans Panman, beide overleden. - Voor eensluidend uittreksel - Noordbroek den 30 Juli 1892. De Ambtenaar van den Burgerlijkenstand der gemeente Noordbroek. - geteekend Dijkstra. - Waarvan deze akte dadelijk is opgemaakt, die door ons is geteekend wordende de doorhaling der gedrukte woorden "Zijn verschenen, oud, jaren van beroep, wonende te, van de overledene en, oud jaren, van beroep, wonende te, van de overledene welke ons hebben verklaard, binnen deze gemeente, en wel, welke aangifte en verklaring, na voorlezing, de aangevers en; - in regels twee, vier, vijf, zes, zeven, acht, negen, tien, twaalf, drieentwintig en vierentwintig van boven goedgekeurd. [handtekening ambtenaar]"

Wat opvalt is dat de aangifte gedaan wordt door een neef van de overledene en een veldwachter. Waarom niet door de echtgenoot? Deed de veldwachter aangifte uit hoofde van zijn beroep? Is er dan toch sprake van een misdaad? Dan is er misschien een proces-verbaal of een aantekening in een politieregister. - Maar: zie Aanvulling 8-3-21 23:00 onderaan.

Het blijft raadselachtig hoe het verhaal van de bloedvergiftiging door boenwas in de wereld is gekomen en even later weer ingetrokken. 

Verdere vragen: 
- Waar is het oorspronkelijke bericht uit de tweet te vinden (bron)?
- In welke krant stond het (ongerectificeerde) bericht over het overlijden?
- Waarom of door wie is het weer ingetrokken en gerectificeerd? 
- Is er een proces-verbaal of vermelding in een politieregister? 
- Is er een bericht in de plaatselijke pers in Oost-Groningen? 
- Wie of wat is "U.D." onder het bericht in de Schiedamse bladen? 

Noten:
(*) Bij de initialen "U.D." onder het bericht denk ik bijvoorbeeld aan "Utrechts Dagblad". Maar ik ken geen Utrechts Dagblad, wel het Utrechts Nieuwsblad (waar ik zelf voor gewerkt heb), dat op 2 mei 1893 door Johan de Liefde werd opgericht onder de naam Utrechtsch Volksblad, wat enkele maanden later al, op 7 november 1893, werd gewijzigd in Utrechtsch Nieuwsblad. In 1892 bestond deze krant dus nog niet. De (Nieuwe) Schiedamsche Courant staat er dacht ik wel bekend om berichten uit het hele land over te nemen. Enige tijd geleden vond ik hier het geboortebericht van een tweeling in Den Bosch, waarvan ik één van beiden ken. 

Bronnen: 
Nieuwe Schiedamse Courant 12-08-1892 p2 (kolom 3 midden)
Schiedamse Courant 13-08-1892 p2 (kolom 3 voorlaatste bericht)
- Mejuffrouw, zie: Onze Taal (1983) en Wikipedia
- Ten Have familie-website: tenhave-genealogie.nl
Parenteel van Berent Berents ten Have (1620)
Overlijdensakte Meintje ten Have-Veringa (1892) 

Aanvulling: 8 april 2021 23:00 uur

(1) Zoekend op "veldwachter" zie ik dat veldwachters vaak als getuige optraden bij het opstellen van akten van geboorte, huwelijk en overlijden. Hier kan dus geen conclusie aan worden verbonden dat het om een misdaad zou gaan. 


(2) Addy de Waard is verder gaan zoeken en vond de rouwadvertentie en het eerste nieuwsbericht. 

Provinciale Drentsche en Asser Courant 3-8-1892





woensdag 7 april 2021

Cousin Koos' Nature

Chatting with a South African friend, who lives in the Netherlands for a year or more, I wondered: what would have become of my cousin Koos van der Lende? All I know is that he's living in the outback of South Africa as a nature photographer. He may as well have disappeared from the earth. 

My interest in South Africa is growing again lately. I've never been there, but from what I have heard and seen it's a beautiful country. Also: Afrikaans is the only foreign language that I more or less can understand without ever having learned it in school. As a child I got a stack of Suid-Afrikaanse Panorama's (1967-1971) from my grandfather, a colourful magazine, issued by the South African government. I still have it in my archive and browsed through them again lately. It may well be considered as propaganda from the Apartheid regime in those days, but still, there's a lot in South Africa worth propagandizing for.

As a young adult I went to a four days' congress in Amsterdam, where the South African preacher David du Plessis was the keynote speaker every morning. He's an evangelical leader who sought closer contact to the established main stream churches. I remember him using the Afrikaans phrase "baie snaakse klanke" when speaking about glossolalie ('speaking in tongues'). Anyway, with some effort I could understand his Afrikaans speeches without a translator.

In recent years I have done several transcriptions of various interviews in unedited footage for Dutch TV documentaries, roughly translating the Afrikaans text into Dutch, among others a university class given by the famous South African poet Antjie Krog, who I find very interesting. Also, nowadays I am following an Afrikaans newspaper via Twitter. Of course, Afrikaans is identified as the language of the Apartheid regime, that only after a bitter struggle gave in and had to go, so the language isn't the most popular in South Africa these days for historically understandable reasons, and losing ground to English and local languages. 

But where did my cousin Koos go? Last Sunday I suddenly had an evenly genious as stupidly simple idea: I typed his name into Google. Really without much expectations, I was very surprised that I found him within seconds. He even has a Twitter account, though his last tweet is from 2013. But I also found a lot of his really beautiful photographs and more information about him. He is a wonderful nature photographer indeed. 

The website of the art photography gallery of Martin Osner in Cape Town tells his story, that sounds familiar to me. Koos van der Lende was born in Pretoria in 1955 (the same year as me), moved with his parents to the Netherlands in 1971. In those years they didn't live far from us, and his parents mostly visited my parents on birthdays. Strangely enough, I realize now, we did'nt get in touch much as cousins. "After completing his studies at the School of Photography in The Hague, he re-visited the country of his birth in 1977, and the experience prompted him to return on a more permanent basis. In 1983 he immigrated back to South Africa. He spent the next two decades working as a commercial photographer. In 2002 he decisively abandoned the confines of a studio environment and commercial photography for the outdoors, where he spends most of his year photographing series of limited edition work", the art gallery's website states. 


Koos van der Lende is the grandson of my grandmother Afke, my grandfather Ytzen's second wife, my mother's stepmother. My grandparents visited the family in South Africa in 1966, and my grandfather wrote a series of articles about his visit to South Africa and his confrontation with Apartheid, that on my turn I quoted extensively in an article I wrote in 1986 about my grandfather. 

Left or right? 
I have one particular memory of Koos at age six - so that must have been around 1961 - when the family from South Africa came 'back home' for a few weeks holiday in the Netherlands. We were visiting my pake Ytzen and beppe Afke in Leeuwarden. While the adults were talking, Koos and I were playing with toy cars on the floor in a corner of the room. We had build a bridge or gate with a pillar in the middle, so the road was split in a right and a left lane. I had only recently grasped the concept of left and right, and that you should keep right on the road. I remember asking my parents that if you must keep right on the road, what about when coming from the other direction: shouldn't you keep left then? So it took me a while to understand right lane traffic, have it sinking in one moment and then losing it again, but finally I got it. Well, then as every six year old will do: defend your new gained knowledge with your life if you must, no one will take it away from you, because now you understand the world.

So when Koos dared to drive his car through the left lane of the gate I corrected him, but Koos insisted the traffic should keep left, he had recently learned that and he too was as convinced as can be. We quarreled about it so loud that the adults stopped their conversation, tried to figure out what this was about, because both of us had always been such calm and kind kids. When it became clear what our dispute was about, the adults in the room explained that in South Africa traffic keeps left whereas in the Netherlands traffic keeps right. So the verdict was that we both were right in our own way. 

Both of us had learned something new, but for me it seemed that life was even more complex than I had thought, now that the new learned concept of left and right suddenly appeared not to be the one and only straightforward eternal truth that was revealed to me a few months before. 

Horrible noise
I also asked Koos about his experience with flying. I was very impressed, no one was flying in those days. I think it was more than a decade later that I met the next person who had been on an airplane, and it would be almost twenty years later before I'd be up in the clouds for the first time myself (in 1980 on my way to America). Didn't make the airplane a horrible noise? Koos explained to me that you hardly hear the plane when you are in the air (I was surprised by that) and that only when another plane comes near, you hear a loud sound. I still can see him covering his ears with his hands, pulling a face, making a loud oooh oooh sound, while demonstrative shivering. 

Back to South Africa
In the early Seventies the South African family moved back to the Netherlands, I guess partly because they couldn't live with the culture and structure of Apartheid, and then they lived in a village not far from us. In the Eighties Koos decided he wanted to go back to South Africa, the country he loved so much. Many years later, at his father's funeral he was absent, and I remember that one of his sibblings in a speech acknowledged and excused his absence. All I knew is that he spent his time in the vast South African nature as a photographer, in a sense disconnected from the civilized world. 

But by typing in his name you can find him, or at least his work. And that's worthwhile. Beautiful South Africa. 

Here are a few of the most interesting hits:

* Martin Osner: Koos van der Lende, photographer

dinsdag 6 april 2021

Debataantekeningen (2)

In vervolg op mijn eerdere debataantekeningen over het 'Omtzigt-functie-elders'-debat van 1 april hier weer even een notitie die ik op Facebook heb gemaakt en vast wil leggen voor mijn eigen gedachtenvorming. 

Iemand merkte over het kamerdebat op - niet onterecht maar formeel onjuist: "Het was gek dat Ollongren als laatste aan de beurt was na alle partijen. Normaal zou de minister als eerste aan de beurt zijn in een debat, maar ze was als voormalig verkenner te gast in de Kamer, en dus als laatste. Het was inderdaad een debat achterstevoren en het had gescheeld als de voormalig verkenners als eerste het woord hadden gekregen."

Mijn reactie: 

"De gebruikelijke volgorde is gevolgd. Eerste termijn Kamer, eerste termijn (beantwoording) van de minister (in dit geval verkenners), tweede termijn Kamer, tweede termijn minister, (zo nodig derde termijn), sluiting van de beraadslagingen, (stemverklaringen), stemmingen.

Het zou wel handig geweest zijn als in dit geval de verkenners eerst een uitgebreide verklaring hadden gegeven, maar formeel is dat lastig omdat ze horen te reageren op de vragen van de Kamer.

De sprekers in eerste termijn kregen in dit geval vijf minuten spreektijd. Na Wilders (als aanvrager) kwam Rutte (als fractievoorzitter van de grootste partij) aan het woord. Nu deed zich iets bijzonders voor. Rutte stond hier als fractievoorzitter (dus met als taak om de regering te controleren) maar is ook de zittende minister-president, grootste winnaar van de verkiezingen, beoogd premier en onderhandelaar namens de VVD, maar in de dynamiek van het debat allereerst de 'beklaagde' doordat net daarvoor de notities openbaar geworden waren waaruit bleek dat hij in weerwil van zijn ontkenningen wél over Omtzigt had gesproken.
Dat leidde (begrijpelijkerwijs) tot een eindeloze reeks interrupties van alle (16!) fractievoorzitters behalve die van de VVD, want dat was hij immers zelf, inclusief ordevoorstellen en schorsingen. Daardoor strekte de vijf minuten spreektijd van Rutte zich uit over vele uren en kwamen de verkenners maar niet aan het woord om antwoord te geven op de gestelde vragen die maar 'boven de markt bleven zweven'. Het was al rond middernacht toen eindelijk de beantwoording in eerste termijn plaatsvond. Toen Annemarie Jorritsma na middernacht aan het woord kwam, was ze inmiddels zwaar oververmoeid. 

De verkenners hadden na hun terugtreden geen toegang meer tot het archief van de verkenning en ook de nieuwe verkenners hadden geen toegang tot dit archief, omdat was afgesproken dat zij met een schone lei zouden beginnen, alles over zouden doen en dus niet beïnvloed mochten worden door wat er eerder was besproken. Pas toen de Kamer daags voor het debat, als opdrachtgever en hoogste orgaan, besloot tot vrijgeven van de stukken, konden deze - na opvraging en scannen - door betrokkenen worden ingezien. Ollongren kreeg 's avonds om kwart voor elf telefonisch te horen wat er globaal in de stukken stond, Jorritsma 's ochtends om acht uur op de dag van het debat en rond die tijd in een conference call ook de nieuwe verkenners Koolmees en Van Ark.

Dus ja, alle gebruikelijke regels van het debat werden gevolgd, het vond allemaal binnen korte tijd plaats, maar het werd daardoor toch nog heel ingewikkeld en tijdrovend."

Tweets (in de herhaling): 

@ytzen: De opwinding in het debat is begrijpelijk maar de toon is die van een scherpzinnige kamer tegenover een onwillige regering. Er speelt spanning mee tegenover de vorige premier, tevens zittend zaakwaarnemer, tevens grote winnaar van de verkiezingen.
9:56am · 1 Apr 2021

@ytzen: De rare situatie doet zich voor dat het #kamerdebat [urenlang] blijft steken bij de 2e spreker in 1e termijn (Rutte na Wilders) [met elk 5 minuten toegemeten spreektijd] en dat de VVD, hoewel steeds aan het woord, afwezig lijkt omdat de fractievoorzitter van de VVD als enige niet achter de interruptiemicrofoon verschijnt. 
4:09pm · 1 Apr 2021

vrijdag 2 april 2021

Debataantekeningen

Rond het kamerdebat over de 'Omtzigt functie elders'-notitie heb ik her en der wat reacties geschreven op Facebook en Twitter. Voor mijn eigen overzicht noteer ik ze hier bij wijze van aantekeningenboekje. 

Op woensdag 31 maart werden de nieuwgekozen kamerleden geïnstalleerd en aansluitend zou een debat plaatsvinden over de verkiezingsuitslag en het aanwijzen van een informateur. Door het mislukken van de eerste verkenningsronde door Annemarie Jorritsma en Kajsa Ollongren werd dit een verantwoordingsdebat over de gesprekken die beide verkenners hadden gevoerd en een 'onderste-steen-boven'-debat over de 'Omtzigt functie elders'-notitie. Het debat werd die woensdag een paar keer uitgesteld en uiteindelijk verschoven naar de volgende dag, donderdag 1 april, omdat bij de regeling van de werkzaamheden werd besloten om alle stukken rond de eerste verkenningsronde op te vragen. 

Iemand schreef die woensdag 31 maart op Facebook: "Dit wordt een interessante dag". Naar aanleiding daarvan schreef ik het volgende. 

Bommetje onder het gras
"Inderdaad heel interessant en best spannend om stante pede en direct alle vertrouwelijke stukken maar ook appverkeer en telefoonnotities op te vragen. Bij de eerste verkenning zal er gewoonlijk weinig genotuleerd worden. De fractievoorzitters brengen in de eerste plaats de formele uitgangspositie van hun fractie over en kunnen vervolgens wat vrijelijk filosoferen over de mogelijkheden. Formele gespreksverslagen, zo die er zijn, zullen wel meevallen. Maar er zit altijd wel ergens een addertje of bommetje of bom ergens in een appje of een notitie. De eventuele gespreksverslagen zijn niet ingezien of goedgekeurd door de aanwezige gesprekspartners. Er kunnen dus ook fouten en verkeerde weergaven of interpretaties inzitten. Joost Eerdmans vroeg niet geheel onterecht dat áls er een gespreksverslag is van zijn gesprek met de verkenners hij dat eerst zelf wil zien. Het is trouwens ook de vraag in hoeverre op het tijdelijke bureau van de verkenners (vreemdgenoeg ondersteund door het ministerie van AZ in plaats van (te versterken) staf van de Kamer zelf) formeel gearchiveerd is. Zo niet, dan zullen er vandaag weinig stukken naar boven komen maar kan er later in de kabinetsformatie alsnog of opnieuw een bommetje ontploffen als er alsnog een notitie naar boven komt (bijvoorbeeld over de positie van Rutte) die de Kamer eigenlijk had willen zien.Inderdaad een interessante formatie dus die hoe dan ook gevolgen zal hebben voor toekomstige formaties (mate van transparantie, ondersteuning, begrenzing van de opdracht van verkenners), te vergelijken met de impact van de formatie van 1977, toen het hele land mocht mee onderhandelen en het beoogde tweede kabinet Den Uyl (na tien zetels winst voor de PvdA) er uiteindelijk niet kwam of later (in 2012) de eerste formatie waarbij het staatshoofd buiten de formatie werd gehouden."

Donderdag volgde ik het debat op mijn tijdelijke oppasadres van het begin tot het eind en toen het laat werd, zette ik een video met het lied 'Gekkenwerk' van Farce Majeure op Facebook. Ik heb thuis een plaats met dit lied, waarin de stem van het beroemde kamerlid freule Wttewaal van Stoetwegen (CHU) is gemonteerd, die in de vroege uurtjes van de nacht om schorsing vraagt voor een goede nachtrust. 



Mijn zus reageerde: "Deze was ik vergeten. Ben jij vannacht blijven kijken en zo ja, zag je mensen knikkebollen? Wij zijn er wel ietsje langer voor opgebleven, maar toch maar niet de hele tijd."

Mijn reactie (tussenkopjes toegevoegd): 

Vermoeide kamerleden?
"Ja, ik heb het hele debat van begin tot het eind gevolgd tot kwart over drie in de nacht. Ik zag de mensen niet knikkebollen. Er was wel wat verschil met het debat waarin freule Wttewaall van Stoetwegen haar "Dit is gekkenwerk!" uitsprak (ik meen rond twee uur 's nachts) en voorstelde de vergadering te schorsen en pas na een goede nachtrust voort te zetten. 1) In de oude zaal zaten de kamerleden met z'n drieën opgepropt in de groene bankjes; in de huidige zaal is veel meer bewegingsruimte. 2) Mede vanwege de coronamaatregelen waren hoofdzakelijk alleen de fractie- voorzitters aanwezig, die dus heel actief en alert bij het debat betrokken waren. Ook de stemmingen werden uitsluitend door de fractievoorzitters namens hun fractie gedaan. Ik weet niet of de andere kamerleden nog standby zijn gebleven voor een eventuele hoofdelijke stemming (maar zelfs Wilders drong daar niet op aan). Ik vond vooral de energie van de kamervoorzitter Kadija Arib tijdens deze marathonzitting bewonderenswaardig. Alleen Annemarie Jorritsma was oververmoeid. Ze had nauwelijks geslapen, was 's morgens om acht uur wakker gebeld en hoorde toen dat de naam Omtzigt wél gevallen was (in het eerste van de zeventien gesprekken). Ze kon op een gegeven moment niet meer op de naam van verkenner Koolmees komen, moest zich voortdurend laten soufleren door minister Ollongren en verzuchtte op een gegeven moment tegen haar collega, onbedoeld opgevangen door de microfoon: "goh, ik ben alles kwijt".

Willem Aantjes
Ik volgde het debat overigens op mijn oppasadres, in de vroegere woning van Willem Aantjes en precies op de plek waar ik met hem wel over vroegere kabinetsformaties heb gesproken en ook over de cultuur van Mark Rutte, Ivo Opstelten en Fred Teeven ten tijde van de bonnetjesaffaire. Aantjes (ARP) heeft natuurlijk de Freule (CHU) en het gekkenwerk persoonlijk meegemaakt maar leefde ook nog 'uitgesproken' mee met/over de kabinetten Rutte. Ineens (zoals overigens wel eens vaker) miste ik deze oude wijze man zeer en ik denk dat hij het debat ook graag had gevolgd en nu ik in deze kamer was, waande ik hem bij tijd en wijle aanwezig en ik had zijn commentaar graag gehoord.

Onwrikbare werkelijkheden
Over het algemeen volg ik kamerdebatten veel minder, en veel minder intensief, dan in m'n jonge jaren. In niet zo'n ver verleden herinner ik me wel dat ik het debat met Rita Verdonk over het Nederlands staatsburgerschap van Hirsi Ali tot zes uur in de ochtend helemaal uitgekeken heb. Een overeenkomst tussen deze beide en veel van dit soort marathondebatten is wel dat je op een gegeven moment de tegenover elkaar staande standpunten en de beleefde werkelijkheden wel kent maar dat deze daarna eindeloos worden herhaald en dat niets ze bij elkaar kan brengen.

Fillibuster
Op een gegeven moment moest ik ook denken aan het woord fillibuster, de vooral in het Amerikaanse Congres gehanteerde manier om door gebruik te maken van procedures (reglement van orde) stemmingen en besluitvorming tegen te houden. De bekendste (en ook verfilmde) vorm is het eindeloos gebruik blijven maken van het spreekrecht waardoor een voorstel niet in stemming kan worden gebracht. Het woord filibuster komt via het Portugees van het Nederlandse woord vrijbuiter en ik bedacht gisteren dat het maar eindeloos doorpraten kennelijk ook een Nederlandse uitvinding en exportproduct is."

Twittercommentaren

Kamer debatteert over zichzelf
@jdsnel: De essentie vanmorgen blijft: de tijdelijk voorzitter van de Tweede Kamer heeft als voorzitter van de vorige Kamer verkenners aangesteld wier handelen vragen oproept. En zeventien fractieleiders hebben daar toen kennelijk mee ingestemd. Dit gaat over de Kamer zelf.
9:41am · 1 Apr 2021

@ytzen: Zeker. De vz en fractievzs hebben snel willen handelen (deadline 30 maart 'even verkennen' tot de nieuwe Kamer) en onvoldoende tijdig beseft dat er meer speelt dan een incident (foto), m.n. de mate van dualisme (Omtzigt), alsof ministers over de Kamer gaan ipv andersom.
10:31am · 1 Apr 2021

@ytzen: Zijn [Rutte's] bevoegdheden zijn onveranderd en ook is zijn legitimatie versterkt door de kiezer, maar daarmee bij anderen het gevoel van ongrijpbaarheid (vgl Netanyahu) en (vermeende) oncontroleerbaarheid.(Rutte-doctrine). Nu moet hij zowel openheid als vertrouwelijkheid verdedigen.
10:47am · 1 Apr 2021

@ytzen: De opwinding in het debat is begrijpelijk maar de toon is die van een scherpzinnige kamer tegenover een onwillige regering. Er speelt spanning mee tegenover de vorige premier, tevens zittend zaakwaarnemer, tevens grote winnaar van de verkiezingen.
9:56am · 1 Apr 2021

@ytzen: De Kamer kan een demissionair minister, dus ook de minister-president zeker alsnog wegsturen, maar niet als kamerlid. Hij kan op grond van het kiezersmandaat proberen een nieuwe regering te vormen. Dat is aan hemzelf en zijn fractie en de andere partners.
3:19pm · 1 Apr 2021 ·

@ytzen: [...] Maar als (stel) een demissionair premier wordt weggestuurd, dan versterkt dat niet zijn onderhandelingspositie als beoogd premier. Voor het vertrouwen zou dan vertrek uit de politiek kunnen helpen maar hij heeft een sterk kiezersmandaat.
3:57pm · 1 Apr 2021

@ytzen: De rare situatie doet zich voor dat het #kamerdebat [urenlang] blijft steken bij de 2e spreker in 1e termijn (Rutte na Wilders) [met elk 5 minuten toegemeten spreektijd] en dat de VVD, hoewel steeds aan het woord, afwezig lijkt omdat de fractievoorzitter van de VVD als enige niet achter de interruptiemicrofoon verschijnt. 
4:09pm · 1 Apr 2021

Vervolg: Debataantekeningen (2)

maandag 29 maart 2021

Islica 18

Islica in yellow T-shirt
Today my - no his mom's - no completely his own - Islica turns 18. (Still, I'd like to steal him for a day and call him 'my' Islica.) The day after your 18th birthday you are the same person as the day before. Nothing happens. Nothing changes. Everything is the same. And yet, everything changes when you are legally coming of age. Though this date is just 'made up' by lawmakers. When I was young, the legal age of adulthood and having the right to vote was 21. I remember that day awfully well, because I was sick that very day, just that one day. My initiation ritual was a belly flu. So yeah, it was quite a special day, but no festivities. Shortly after that, they changed the legal age to 18. It could as well be 13 (like the Jewish Bar Mitzvah, 'son of the law') or 30: "People don't become 'adults' before their 30s" this article says.

And still this day is very special. If not for himself or his family - I don't know how he or others feel - then it still is for me. A day with emotions beyond words. I have always felt deeply connected to Islica, his mother Isata, his brother-nephew Susu and his family. They live in Freetown, Sierra Leone. I visited the family in 2014, but even before that we had started an online friendship. I'll never forget the 10 years old Islica who apped me while I was attending a dull municipal board meeting. "Uncle Ytzen, can you help me with my homework". So, while listening with one ear or less to the palaver of the board members, I helped Islica for more than an hour with his English assignment, asking him questions, correcting his sentences. I thought his mother must have suggested him to contact me. But after an hour his mother apped me and said: "I'm so happy, I'm just coming home and see Islica is doing his English homework now". "Yes, I know", I said. From time to time we had our little 'running gags', like exchanging pictures while shopping for groceries. Even the local store manager in my town cooperated with that, suggested some pictures, and asked after a while how Islica was doing.



At the picture in their living room, nearly 11 years old Islica is sitting between me and his mother Isata, his hand on my knee. We had visited Isata's sister, Susu's mom, in the Murray Town Barracks in an other part of town, and Isata had driven us home in her new car. Islica and his nephew Junior, the other boy in the picture, were sitting behind me at the back of the car, in the luggage area, and all the way Islica's hand rested on my shoulder. His hand never let me go, and he still doesn't.

A month after I went back home the ebola crisis broke out. Slowly and then faster the virus creeped up from Guinea to remote villages of Sierra Leone and then, like the rebels before, to the cities and the capital. From home I followed this news with anxiety. Schools - from primary school to university - were closed for a full year. No complaining about it. A generation - almost - lost. The epidemic was finally under control and the family had come through it wonderfully well, when there was this sudden news that mother Isata had passed away on New Years Day 2016 after a planned surgery.

Coming of age, legally at your 18th birthday, is a moment to celebrate you are a man on your own, 'standing at your own feet', taking your own responsiblities. It is saying goodbye to your parents, though you won't stop loving them en may very well still need them, and they may need you. Islica had to say goodbye to his mom when he was twelve. She'll never be forgotten.

Today I feel the distance. The social distancing for over a year now because of the corona virus, the distance between life and death, not being able to congratulate Isatu with her great son, the distance between our countries, not being able to visit Islica to give him a hug or a high five. When social media or phone are not enough. I talked with him on the phone last Friday. Later this year Islica will do his secundary school exams, as a present I payed his exam fees, and I hope he will pass succesfully. For now it's Happy Birthday. I couldn't help thinking of the beautiful classic words of 1 Corinthians 13:11-13, so I send them to Islica today.

Happy birthday, dear Islica. It's good to know you for so many years now and see you grow into a man. Wishing you all the best, in school, in life, in love.

11 When I was a child, my speech, feelings, and thinking were all those of a child; now that I am an adult, I have no more use for childish ways. 12 What we see now is like a dim image in a mirror; then we shall see face-to-face. What I know now is only partial; then it will be complete - as complete as God's knowledge of me. 13 Meanwhile these three remain: faith, hope, and love; and the greatest of these is love.