woensdag 5 mei 2021

Wat is (mis met) CompetenSys?

CompetenSys is een computerprogramma voor sociale diensten en sociale werkvoorziening, voor diagnose en matching van werkzoekenden en loonwaardebepaling. Voor de diagnose maakt CompetenSys onder andere gebruik van vragenlijsten die de werkzoekende zelf kan invullen ter voorbereiding van een gesprek met een consulent. Gezien de zeer persoonlijke vragen in de vragenlijst zijn er zorgen over de privacy. 

Voor Omroep Houten onderzoek ik het gebruik van CompetenSys bij Werk en Inkomen Lekstroom (WIL), de gemeenschappelijke sociale dienst van Houten, Nieuwegein, Lopik en IJsselstein. Zowel CompetenSys als WIL hebben al veel tijd gestoken in de beantwoording van vragen, maar toch staan er nog veel vragen open. Doordat veel ambtenaren nu thuis werken vanwege corona is de beantwoording bemoeilijkt en vertraagd. Daarom zet ik dit onderzoek voorlopig op een laag pitje en sla ik zoveel mogelijk van de verzamelde informatie op in een dossier op mijn website. Daar zijn dossiers over meer  onderwerpen te vinden (o.a. algoritmes, windmolens, landbouwgif), waar de redacteuren en anderen op elk moment vrijelijk uit kunnen putten. 

Wat was de aanleiding van mijn onderzoek? 

(1) Signaal van een cliëntenraad. Een cliëntenraad van een andere sociale dienst nam contact met mij op en uitte de volgende zorgen: "Is er een goede beveiliging? Wat ons betreft schort het daar nu nogal aan. Een cliënt die zich afvroeg hoe ze de vragen kon invullen, stuurde ons de mail die ze had ontvangen van CompetenSys met de link naar de in te vullen vragenlijst. Ik kon de link zonder extra code of DigiD openen en ik bleek dus in haar persoonlijke omgeving te zijn. De vragen die ik fictief invulde om de testvragen allemaal te kunnen inzien werden direct opgeslagen. De link bleek twee weken later nog steeds actief te zijn. Er werd onder andere gevraagd naar medische beperkingen, naar strafblad, naar hobby’s, hoe ze in hun vel zitten etc. Zeer vergaande vragen!"

(2) Eerdere cliëntervaring. Eerder publiceerde ik al een brief aan WIL van 31-10-2016: "Het thuis invullen van de vragen zou 45 minuten in beslag nemen, maar het kostte me vier uren en als ik het zou onderbreken, dan had ik een nieuwe link nodig, was mij gezegd. Mijn opleidingen kwamen niet voor in de keuzemogelijkheden en de opties die wel gegeven werden, kende ik niet. Het invullen duurde eindeloos. De vraag "bent u bereid om een aangeboden baan te aanvaarden" levert geen enkele praktische informatie op maar verkeerd invullen kan je je uitkering kosten, je bent immers verplicht elke baan te accepteren. De vragen werden steeds persoonlijker: er werd gevraagd naar schulden, medische gegevens en zelfs psychiatrische gegevens. Er werd geen enkel veiligheidsprotocol getoond, de URL was mij onbekend en de naam CompetenSys zegt mij niets. De relatie van CompetenSys met WIL werd niet aangegeven, welke medewerkers van CompetenSys, WIL of enige andere organisatie de (deels medische) informatie konden inzien werd niet vermeld. De consequenties van het niet (volledig) invullen werden niet aangegeven: overtreding van de informatieplicht - op straffe van inhouding van uitkering? Na verzending was het niet mogelijk om de eigen gegevens nog in te zien (of je zou WIL hier langs juridische weg om moeten vragen, het is namelijk wettelijk verplicht) en er werd niet aangegeven wat er met de informatie gebeurt. Gezien een recente hack kan WIL kennelijk ook geen garantie geven dat de ingevulde medische en psychiatrische gegevens niet op straat komen te liggen."

(3) Informatie van een auditor bij een gemeente. “Bij het opstellen van het informatiebeheerplan heb ik geconstateerd dat Competensys (zoals wij dat hebben draaien) niet voldoet aan de Archiefwet. Er zijn twee problemen: (1) Er kunnen geen bewaartermijnen worden toegekend. (2) De structuur van Competensys is 100 % cliëntgericht, niet procesgericht, waardoor het toekennen van bewaartermijnen op resultaat van het proces niet mogelijk is.”

Daarom heb ik vragen gesteld aan WIL en aan CompetenSys. Directeur Paul Ensink van CompetenSys reageerde direct met een uitgebreide mail en een al evenzeer lang telefoongesprek. Het antwoord van WIL liet, mede vanwege de coronacrisis, langer op zich wachten. 


Directeur Paul Ensink van CompetenSys benadrukt dat er geen verplichting is om de vragenlijst in te vullen. Het is een leidraad voor een gesprek met de consulent. Het gaat juist om een gesprek zonder de druk van de informatieplicht van de uitkeringsgerechtigde. De lege vragenlijst en de ingevulde antwoorden worden opgeslagen op separate servers, die zijn ondergebracht bij Previder, een gecertificeerd hostingbedrijf dat voldoet aan alle veiligheidsnormen.

WIL kopieert voor een groot deel de antwoorden die ik al eerder van CompetenSys heb ontvangen. Daardoor is mij nog niet duidelijk of de cliënt ook wéét dat hij of zij niet verplicht is alle vragen te beantwoorden en dat de informatieplicht in dit geval bij wijze van uitzondering niet geldt. Dit terwijl uitkeringstrekkers voortdurend gewezen worden op de ernstige consequenties van het per ongeluk of expres niet voldoen aan de informatieplicht. In de beleidsnota van 2019 staat dat WIL signalen uit CompetenSys gebruikt voor effectieve controle, fraude-onderzoek en sanctioneren op maat.

Gevoelige gegevens gevraagd?

Het antwoord van WIL over gevoelige vragen is wat tegenstrijdig. Volgens mijn bronnen wordt er gevraagd naar medische beperkingen. Op mijn vraag: "Worden medische, psychiatrische, sociale en andere gevoelige gegevens gevraagd en vastgelegd?" antwoordt WIL: "Wij leggen gevoelige informatie alleen vast met als doel om clienten te helpen richting de arbeidsmarkt". Op de vraag wat er gebeurt als een cliënt weigert gevoelige vragen in te vullen (consequenties informatieplicht), dan is het antwoord: "Een cliënt hoeft deze niet in te vullen, omdat ze ook niet gevraagd worden."

Wordt er nou wel of niet gevraagd naar medische informatie? Dit zou volgens mij expliciet vastgesteld moeten worden, omdat medische gegevens bijzondere bescherming behoeven. Overigens mág een sociale dienst medische gegevens volgens een uitzonderingsbepaling in de de Uitvoeringswet AVG (art. 30) wel registreren als deze voor de re-integratie nodig zijn. Volgens mijn bron werd gevraagd "naar medische beperkingen, naar strafblad, naar hobby's, hoe ze in hun veld zitten etc." Dus kennelijk zijn er vragen naar medische beperkingen, die de cliënt thuis invult, dat wil zeggen: niet mondeling en zonder toelichting of steun van de consulent. 

Mijn vragen gaan dus vooral over de communicatie van WIL over deze vragenlijst met de cliënt. Is de situatie sinds 2016 verbeterd? 

Externe rapporten

Een rapport van de rekenkamercommissie van de gemeente Gooise Meren uit 2017 stelt dezelfde vraag: "Verder wordt nog aandacht gevraagd voor de medische gegevens die de gemeente opvraagt: het is bij cliënten onbekend hoe daarmee om wordt gegaan. Dan gaat het ook over gegevens die bij de re-integratie worden gebruikt, bijvoorbeeld uit Competensys.” 

Divosa (de vereniging van gemeentelijke directeuren en leidinggevenden in het sociale domein) heeft in 2017 een vergelijking gemaakt van verschillende 'diagnose-instrumenten', waaronder CompetenSys. Daarin is te lezen dat CompetenSys ook informatie geeft over "houding en gedrag" en over "frauderisico". De klant kan de rapportage zelf niet downloaden

Bijzonder kritisch over de wijze waarop CompetenSys door sommige gemeenten wordt gebruikt is de adviseur arbeidsrecht en sociale zekerheid Mr. Dolf Gregoire. In 2018 schrijft hij: “Van meerdere kanten is er gewezen op de technieken die gemeenten gebruiken om een aanvraag van een bijstandsuitkering te vertragen. (*) Zo is er dat vreemde onderscheid tussen een intake en een aanvraag. Pas als er sprake is van een aanvraag gaan de wettelijke beslistermijnen lopen en kun je als burger rechtsbescherming inroepen. De eerste vertragingstechniek is dus het intake-gesprek. Daar kan nu een tweede aan worden toegevoegd: de analyse van arbeidsmogelijkheden. Dit is een online in te vullen vragenlijst, verzonden door CompetenSys. De truc zit ‘m dus hierin dat de intake wordt opgeschoven tot nà het invullen van deze lijst. Pas nadat de vragenlijst is ingevuld kan een afspraak worden gemaakt voor een intake, en daarna pas een afspraak voor het indienen voor een aanvraag voor een uitkering. Hoeveel weken zijn we dan verder?” 
(*) Nationale Ombudsman: Twaalf gemeenten laten aanvragers bijstand ten onrechte lang wachten. 

Bovengenoemde rapporten zijn te vinden in deel (6) Overige informatiebronnen van het dossier. 

Verwerkingsregister verouderd

Nog even terug naar WIL. Het viel mij op dat CompetenSys niet in het openbare verwerkingsregister van WIL staat vermeld, terwijl Totta, het programma dat het frauderisico van uitkeringsgerechtigden berekent maar waarmee WIL in 2019 wegens persooneelsgebrek is gestopt, er nog wel in staat. Hetzelfde geldt voor zorgverzekeraar Menzis, terwijl WIL nu werkt met VGZ

WIL laat weten dat CompetenSys niet in de openbare versie staat, maar wel in de interne versie. De AVG vereist niet dat het verplichte verwerkingsregister wordt gepubliceerd, het is een document dat op verzoek getoond moet worden aan de Autoriteit Persoonsgegevens. Voor de transparantie heeft WIL een deel openbaar gemaakt. Een deel blijft vertrouwelijk omdat het hackers op een idee zou kunnen brengen.

De woordvoerder van WIL geeft toe dat het verwerkingsregister sinds 2018 niet meer is bijgewerkt. De herziene versie is naar verwachting medio 2021 gereed. Daarmee neemt WIL een risico, want een verwerkingsregister moet op elk moment een actueel en compleet inzicht bieden in alle verwerkingen. De toezichthouder, de Autoriteit Persoonsgegevens, kan op elk moment inzage vragen in het register. 

Informatie van alle kanten welkom

Zoals gezegd staan er nog veel vragen open. Ik laat dit onderwerp nu even rusten, maar aanvullende informatie van alle kanten - van WIL, van experts, van cliënten en cliëntenraden - is van harte welkom. 

dinsdag 4 mei 2021

Koud voorjaar

Mijn tuin 4 mei 2018, 30 april 2015, 29 april 2012 en vandaag. 

Vooral het verschil in uitlopen van de acaciaboom verrast me. Onder de acacia de spireahaag, die gewoonlijk uitbundig bloeit rond deze tijd, rechts in de tuin de appelboom (details appelbloesem op de onderste twee foto's). 




donderdag 29 april 2021

Burst bubble

Facebook herinnert mij vandaag, 29 april 2021, aan een tweet van elf jaar geleden. Met het programma dat ik indertijd gebruikte (ik denk Socialoomph) plaatste ik tweets automatisch door op Facebook, maar zelf keek ik daar nooit naar. 

In den beginne kwam ik nooit op Facebook maar m'n tweets al wel. Na een tijdje keek ik hier stiekem wel eens rond, maar ik vond niks leuk. Later begon ik voorzichtig te liken wat ik like. Inmiddels laat ik dagelijks m'n gezicht zien op Facebook.

Er heeft dus een verschuiving plaatsgevonden. Twitter is voor mij nog steeds m'n belangrijkste nieuwsbron en de oorzaak van mijn eigen ontzuiling, zoals ooit de TV: in mijn kindertijd lazen we W.G. van der Hulst en Anne de Vries, terwijl Annie M.G. Schmidt voor ons volledig buiten beeld viel, totdat we TV kregen en we binnen drie jaar Ja zuster, Nee zuster keken bij de VARA en de ontzuiling een feit was. Het einde der tijden is begonnen met zuster Clivia, zeg ik wel eens. 
 
Sociale media sluiten mensen op in hun bubbel? Ik weet wat algoritmes doen en je laten zien wat je al zag. Dat algoritme werkt het meest direct bij YouTube, minder direct maar nog steeds van grote invloed bij Facebook en bij Twitter minder sterk, zeker als je zoals ik alle berichten puur chronologisch laat binnenkomen. Hoewel sociale media dus meewerken aan het vormen van een bubbel, vind ik het omgekeerde effect vooralsnog veel sterker, namelijk het laten platzen van je eigen bubbel.

Vroeger las ik alleen 'eigen' kranten en literatuur, nu sta ik in contact met nieuwsbronnen en personen van ver buiten mijn eigen wereldje. Er is een wereld voor mij open gegaan.
 
Kortom, Twitter voorziet mij van nieuws uit de hele wereld, als ik wil dat mensen iets van mij lezen dan zet ik het op Facebook en als ik zeker wil zijn dat niemand het ziet, dan plaats ik het in mijn eigen weblog.

zondag 25 april 2021

Sociale woningen in Houten

De NOS op 3 heeft een handige app gepubliceerd, waarmee je kunt zien hoeveel woningen er zijn in jouw gemeente, verdeeld naar sociale huur, vrije sector en koopwoningen. De uitkomsten van Houten heb ik hier op een rij gezet. Je kunt elke andere gemeente invullen. 

Sociale woningen in Houten
https://app.nos.nl/op3/socialehuur/#/?gemeente=houten

Zo lang sta je gemiddeld ingeschreven voor je een sociale huurwoning vindt in Houten:
9 jaar en 7 maanden.

Dit is de tijd vanaf het moment dat je je inschrijft tot het moment dat je een huis hebt gevonden. De tijd waarin je actief aan het zoeken bent is korter, gemiddeld:
4 jaar en 6 maanden.

Nederland heeft een groot tekort aan sociale huurwoningen. Om in aanmerking te komen voor sociale huur mag je niet te veel verdienen én moet je je inschrijven bij een woningcorporatie bij jou in de buurt. Hoe langer je staat ingeschreven, hoe hoger je plek op de wachtlijst. Veel mensen schrijven zich daarom uit voorzorg in, zodat ze meer kans maken als ze daadwerkelijk op zoek zijn.

Aantal woningen in Houten in 2020
Woningcorporaties: 5083
Andere verhuurders: 1484
Koophuizen: 13.835
Onbekend: 15
Totaal: 20417 woningen

Vergeleken met heel Nederland zijn er in Houten relatief gezien minder woningen in het bezit van woningcorporaties.
Houten: 24,90%
Nederland: 29,07%

Het aandeel huurwoningen van woningcorporaties in Houten is tussen 2015 en 2020 afgenomen van 26% naar 25% (afgerond van 24,90%).

Het aandeel koopwoningen is in die tijd gestegen van 67% naar 68%.

Het totale aantal huurwoningen van de woningcorporatie(s) in Houten is wel toegenomen: er zijn 154 sociale huurwoningen bijgebouwd, 344 bijgekocht en 464 woningen door corporaties verkocht. Ook kwamen er nog 3 'overige' woningen bij. Dat zijn bijvoorbeeld woningen die van vrije huur in sociale huur veranderden. Onderaan de streep is het aantal woningen van woningcorporaties in Houten met 37 toegenomen ten opzichte van 2015. Maar dat betekent niet dat de wachtlijsten korter zijn geworden.

zaterdag 24 april 2021

Mailer Lite vervangt Feedburner

Google heeft aangekondigd om per 1 juli van dit jaar te stoppen met Feedburner. Dit einde werd al lang verwacht. Feedburner is een programma voor RSS-feeds, waarmee je een website of weblog kunt volgen. Ook deze site - met het weblog Styloblog - maakte tot vandaag gebruik van Feedburner,  waarmee lezers de nieuwste blogs in hun mailbox ontvangen. Nu Feedburner ermee stopt, ben ik op zoek gegaan naar een alternatief. 

Het liefst gebruik ik een eenvoudig gratis programma zonder veel toeters of bellen. Lezers vullen hun emailadres in en ontvangen dan de nieuwste blogs in hun mailbox. Meer is niet nodig. Ik hoef de lezers niet te volgen of te bestoken, als ze iets willen delen of vragen, dan weten ze mij wel te vinden. Veel programma's vielen daardoor af als te duur en te ingewikkeld. Aan de 'onderkant' viel één programma af, Blogtrottr, omdat het té simpel was. Daarmee kon ik helemáál niet meer zien wie mijn blog volgt en de emails bevatten reclame, waardoor ik geen grip meer heb op wat de lezers voorgeschoteld krijgen.  

De volgende programma's heb ik getest: 

  • Blogtrottr (+ goede standaard layout; - aanmelders niet te zien, reclame)
  • Mailerlite (- 'te' uitgebreid en complex; + veel opties voor layout etc.)
  • Nourish (+ redelijk goede layout; - geen goede tweestaps-aanmelding)
  • Follow.it (+ goed om sites te volgen; - ingewikkeld in te stellen, slechte layout) 

Uiteindelijk heb ik - in elk geval voor nu - gekozen voor Mailer Lite. De talloze mogelijkheden qua functionaliteit en layout ben ik nog wel aan het uitproberen. Er kan de komende tijd dus nog wel een paar keer wat veranderen. Ook kan het gebeuren dat je de nieuwsbrief een enkele keer dubbel ontvangt, via het oude en het nieuwe systeem, waarvoor mijn excuses. De abonnees van het oude systeem zet ik handmatig over naar het nieuwe systeem. Ik hoop natuurlijk dat je dit blog wilt blijven volgen, zodat we ook via dit lijntje in contact blijven. Reacties zijn welkom.

Nieuwe lezers kunnen zich aanmelden via het invulveld (email + naam) in de linker kolom. 

Nog even: waar gaat mijn blog over? Mijn blog gaat nergens over. Of over alles. Of over mij. Ik heb geen specifieke doelgroep of thema. Dit weblog bevat onder andere nieuwsberichten en achtergronden, waaronder informatie die ik verzamel voor de politieke redactie van Omroep Houten. Het gaat dus vaak over politiek en Houten. Maar behalve Houten verwijl ik digitaal ook vaak in Sierra Leone, waarmee ik persoonlijke banden heb. Met het groeien der jaren - maar ik ben oud geboren - zal ik nóg vaker schrijven over herinneringen aan vroeger, "toen alles beter was" (of niet). Soms gebruik ik mijn blog als archief, met documenten uit heden en verleden, ook dagboekfragmenten van vervlogen tijden, zodat ik daar naar kan verwijzen en ja, naast herinneringen met een beetje geluk ook weer nieuwe inspiratie uit putten.