Posts tonen met het label Divers. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Divers. Alle posts tonen

woensdag 5 juni 2024

Tekenbeetrisico

Vanmorgen ontving ik een mail Avi Medical. Wat is dat nou weer? O ja, de huisarts in München waar ik vorig jaar augustus ben geweest vanwege een pijnlijke insectenbeet op mijn rug, mogelijk een teek maar dat bleek het niet te zijn. Maandagmorgen naar de dokter, de nota van €42 betaalde ik ter plekke en zette ik in de VGZ-app, vrijdags was het geld al weer bijgeschreven op mijn rekening. Ook huisartsenzorg in het buitenland zit in onze basisverzekering en gaat niet af van het eigen risico. Wat ging dat vlot. 

Om het bericht van Avi Medical te kunnen lezen, moet ik inloggen in de Avi app en gelukkig heb ik die app en de inloggegevens nog bewaard. Het bericht luidt als volgt: 

"Hello Ytzen Lont, The city of München and the surrounding districts are TBE risk areas, in which the risk of brain inflammation after a tick bit is increased (Robert Koch Institut). For protection, we therefore recommend a vaccination against TBE for our Munich patients. Your health insurance will cover the costs. Book your appointment now. Your Avi Medical Team. PS: Please remember your vaccination pass". 

Ik had er nog nooit van gehoord, hersenontsteking door een tekenbeet, en ik ben er meteen wat verder over gaan lezen. Goede informatie is hier te vinden: tekenbeetziekten.nl (c). 

Het is een gevaarlijke ziekte en anders dan bij de ziekte van Lyme vindt besmetting meteen plaats, dus voordat je de kans hebt gehad om de teek te verwijderen. In Nederland komt de ziekte nog weinig voor, Zuid-Duitsland is wel een risicogebied en daar neemt het snel toe. 

Het teken-encefalitisvirus (TBE-virus) is een virusinfectie die je door een tekenbeet kan oplopen. Deze tekenbeetziekte kan ernstige hersenontsteking (encefalitis) veroorzaken. Het TBE-virus is nieuw in Nederland, komt nog heel weinig voor, maar het aantal mensen dat deze ziekte oploopt neemt toe in zowel Nederland als de rest van Europa. In het Engels wordt de ziekte Tick-Borne Encephalitis (TBE) genoemd en in het Duits Frühsommer Meningoenzephalitis (FSME). 

Het TBE-virus bevindt zich in het speeksel van een besmette teek. Als je door deze teek gebeten wordt, vindt besmetting daarom al binnen enkele minuten plaats. Hierdoor is het onvermijdelijk dat je bij de tekenbeet het virus oploopt. Dit verschilt van de ziekte van Lyme waarbij het risico op besmetting toeneemt naarmate een met de Lyme-bacterie besmette teek langer (van enkele uren tot dagen) in de huid zit vastgebeten. Bij de ziekte van Lyme verklein je het risico door de teek op de juiste manier snel te verwijderen. Hoewel TBE meestal door een tekenbeet wordt veroorzaakt, kan het ook komen van besmette rauwe melkproducten uit risicogebieden en heel soms via bloedtransfusies. 

De kans op een infectie na een tekenbeet is in Nederland zeer klein, omdat er slechts zeer weinig teken besmet zijn met het TBE-virus. In de risicogebieden van Europa [waaronder Zuid-Duitsland] is het aantal mensen bij wie TBE is vastgesteld in de laatste 30 jaar zelfs verviervoudigd. 

Het merendeel van de mensen krijgt geen of slechts milde symptomen. Bij een klein deel van de patiënten ontwikkelt de ziekte zich verder naar een tweede fase. Na één tot drie weken zonder klachten ontstaat opnieuw koorts en wordt het centraal zenuwstelsel geīnfecteerd. Er kunnen hersenvliesontsteking (meningitis), hersenontsteking (encefalitis), een ontsteking van het ruggenmerg (myelitis), of combinaties hiervan ontstaan.

Tot bijna de helft van de patiënten houdt na het doormaken van de ernstige tweede fase langdurige of blijvende neurologische klachten en beperkingen. Dit wordt een post-encefalitisch syndroom genoemd. Voor klachten die langer aanhouden dan een jaar geldt een slechte prognose. Schade opgelopen door encefalitis valt onder de noemer Niet-aangeboren Hersenletsel (NAH). 







maandag 20 november 2023

Brand Overeem

Aanrader

Het verleden herbeleven
11 november – 13 april

De in Bennekom geboren fotograaf Brand Overeem (77) oogstte in de jaren ’70 en ’80 landelijk veel bekendheid door zijn fotoboeken over het leven op de Veluwe.In zijn werk lijkt de tijd te hebben stilgestaan. De afgebeelde personen, veelal kleine zelfstandigen op het Veluwse platteland, leefden nog net zoals hun ouders in de jaren ’20 en ’30. Naast tientallen foto's van Brand Overeem zijn veel van de gebruiksvoorwerpen die op de foto’s zijn afgebeeld te zien in de expositie.


maandag 23 oktober 2023

Jaar gratis bus

Omdat ik oud, arm en zielig ben, mocht ik een jaar lang gratis gebruik maken van bus en tram in de provincie Utrecht. Op 14 oktober liep mijn abonnement af. Het abonnement werd bij wijze van proef betaald door de provincie.
 
In het Coalitieakkoord provincie Utrecht 2023-2027 staat: "We stellen een
budget beschikbaar om vervoersarmoede aan te pakken. Hierbij betrekken we ook de evaluatie van de proef ‘gratis OV voor ouderen met een smalle beurs’."

Nu mijn abonnement stilletjes is verlopen, heb ik gevraagd of er nog een vervolg komt. Wat heeft de proef opgeleverd?

Bas Witte, Procesmanager Vernieuwing doelgroepenvervoer en AOV/trekker van de proef 'Gratis OV voor ouderen met een krappe beurs Provincie Utrecht', liet mij weten: "De provincie is nog aan het nadenken of er een vervolg komt op de proef. Indien dat het geval is, wordt dat weer breed via kranten en dergelijke bekend gemaakt."

Overigens ben ik ook weer niet zó arm, want doordat ik oud ben kan ik mij een NS Flex Dal Vrij abonnement veroorloven, 65+-ers krijgen standaard €65 per maand korting bij de NS voor gratis reizen buiten de spits, en zielig ben ik ook niet, want ik woon in Houten, het walhalla voor fiets en openbaar vervoer. Ytzen blijft fietsen.

donderdag 10 augustus 2023

Basiszorg buitenslands

Goed om te weten. Ook buitenlandse huisartsenspoedzorg wordt uit de basisverzekering vergoed zonder het eigen risico aan te hoeven spreken. Een week geleden ben ik hier in München naar de huisarts gegaan met een lelijke insectensteek, misschien een tekenbeet, maar het bleek mee te vallen. De rekening ter plekke betaald en via de VGZ-app ingediend bij de zorgverzekering, ik dacht dat deze af zou gaan van het nog niet opgesoupeerde eigen risico. Maar deze zorg valt buiten het eigen riscico en krijg ik keurig vergoed. Binnen enkele dagen goedgekeurd. Ik ben trouwens altijd al uitgegaan van de wereldwijde dekking van de zorgverzekering en heb deze nooit dubbel verzekerd met een reisverzekering. Die is wel handig voor extra hulp of als ik als lijk terug moet reizen, maar die laatste reis heb ik tot nu toe niet gemaakt. Eén keer heb ik wel een reisverzekering afgesloten voor de basiszorg, omdat ik rond de milleniumwisseling om middernacht van verzekering zou wisselen tijdens het vuurwerk en dat leek me wat risicovol. Ik heb goed gebruik gemaakt van die ene reisverzekering, omdat ik in Israël met koorts een nacht in het ziekenhuis belandde en ter plekke 1650 gulden moest afrekenen (gelukkig had ik een creditcard bij me). De reisverzekering betaalde prompt uit, inclusief vier hete nachten (van de koorts) in een privékamer van een backpackershostel.

vrijdag 26 november 2021

Huiselijk geweld

English translation: Domestic violence
Heel goed dat minister-president Mark Rutte aandacht vraagt voor huiselijk geweld in tijden dat mensen meer thuis moeten zitten en minder plekken hebben om eraan te ontsnappen. Maar het is merkwaardig dat hij een niet gering deel van de slachtoffers verzwijgt. Vrouwen en kinderen eerst is goed, zij hebben bescherming nodig, maar er zijn ook mannen slachtoffer van huishoudelijk geweld. In zo'n 40% van de gevallen van huiselijk geweld is een man slachtoffer, zo'n 80.000 mannen per jaar. Het CBS telde in 2017 6,2% van de volwassen vrouwen en 4,7% van de volwassen mannen als slachtoffer van huiselijk geweld. Bij alle vormen van huiselijk geweld is aandacht en hulp op maat nodig. Vrouwen en kinderen eerst is goed, verzwijgen van slachtoffers is gevaarlijk.
 
Bronnen:
* https://www.huiselijkgeweld.nl/vormen/huiselijk-geweld-tegen-mannen
* De melddrempel voor kindermishandeling en huiselijk geweld in een lockdown: https://thesis.eur.nl/pub/58579
* (English) video

woensdag 18 augustus 2021

Vals alarm

Maandag 16 augustus gingen de sirenes af. Mijn eerste gedachte: Is het al twaalf uur? Ik keek op de klok maar het was net een minuut over elf. Een uur te vroeg... Is het al weer de eerste van de maand? Nee, we zijn pas halverwege de maand. Het is als wakker worden uit een droom en je niet meteen weet wat voor dag het is of waar je bent. Anderen, zo las ik later, hadden precies diezelfde volgorde van verwarring. 

Nu vermoedde ik al dat het een vals alarm was. Ik zette de rampenzender RTV Utrecht aan en zag geen nieuws over een incident en ook andere relevante bronnen gaven geen informatie. Bij een ramp moet de brand of ontploffing of dreiging natuurlijk al even gaande en gemeld zijn voordat het alarm in werking wordt gezet. Ik kon er dus met een gerust hart van uitgaan dat het een vals alarm was. 

Een half uurtje later meldden RTV Utrecht en andere bronnen dat er sprake was van een vergissing. Er moest één sirene worden getest, maar per ongeluk waren alle sirenes in de hele provincie aangezet. Het grappige was dat ik dit bericht - de bevestiging dat het een vals alarm was met links naar de berichtgeving - van vakantiegangers in Frankrijk en Kroatië [vals! het was Bulgarije] ontving, nog voordat ik het zelf gezien had. Ik informeerde meteen ook een buitenlandse vriendin die hier in Nederland een jaar als au pair werkt en die ik de eerste maandag van januari ook het testalarm heb uitgelegd. 

Het bericht zette ik ook op Facebook met als commentaar "vergissen is geen ramp". 

Oud-collega Dinie reageerde: "Dan weet je meteen of mensen er wel gehoor aan geven. Niet dus. In plaats van dekking te zoeken, staan mensen verbaasd te kijken en geloven er niks van (wat in dit geval de juiste houding was). Ik was eens in Parijs in een hotel toen het brandalarm ‘s ochtends om 7 uur af ging. Samen met een collega was ik snel in de lobby. Ik had onderweg veel mensen gewekt en gewaarschuwd, maar pas na een kwartier kwamen mensen met hun koffer en aangekleed naar beneden. Toen begreep ik waarom bij hotelbranden vaak veel slachtoffers vallen."

Ik antwoordde:

"In een hotel of hostel check en loop ik voor de nacht altijd de vluchtroute. Ik neem in me op of ik links of rechts moet gaan. Toen de vluchtroute uitkwam bij een raam op de verdieping met daarbuiten een koker met een uittrekbare ladder, was de beheerder dankbaar dat ik bij haar kwam met het verzoek deze vluchtweg uit te leggen en het uittrekken van de ladder te testen.

Bij een (vals) alarm op een kantoor zal ik ook altijd reageren en zonder tegenbericht naar de verzamelplaats gaan. Bij de Universiteitsbibliotheek heb ik dat verschillende keren meegemaakt. Daar verscheen overigens ook direct de brandweer, ook bij een vals alarm. Eén keer ging door een storing in een deel van het gebouw de sprinklerinstallatie af en dan moet je sowieso voor je eigen veiligheid maken dat je weg komt en bij het aangaan van de gas- of poederblussing in serverruimtes of bij kostbare collecties heb je nog minder tijd."

Het alarm blijkt niet alleen in de provincie Utrecht, zoals ik dacht, maar ook in Den Haag afgegaan, waar kunstenaar Jan zijn atelier heeft. Hij schrijft:

"In Den Haag ging de sirene ook af. Ik heb onmiddellijk alle instructies opgevolgd en ben met een noodpakket direct dekking gaan zoeken. Na drie uur hoorde ik op de radio dat er niets aan de hand was. Gelukkig maar, want het noodpakket was ondertussen al op."

Voor de zekerheid heb ik hem even op de hoogte gebracht van de laatste stand van zaken: 

"FYI: World War 2 has ended. We won."

donderdag 27 mei 2021

Jonge ondernemer

Vandaag ontving ik een persbericht van een modebedrijf. Als de eigenaar een jaar ouder was, zou ik er geen aandacht aan besteden, maar gezien zijn leeftijd vind ik dit verhaal toch wel interessant. 

De zeventienjarige Sem Bosveld startte in augustus 2020 zijn online onderneming The Vintage Dealers.  Het bedrijf koopt tweedehands kleding in en verkoopt deze via Instagram. Dit jaar wil het bedrijf zeven fysieke winkels openen, in Utrecht, Maastricht, Leiden, Groningen, Amsterdam, Rotterdam en Breda. De eerste winkel aan de Steenstraat in Utrecht is al van start gegaan. 

Negen maanden na de start staat de 17-jarige aan het roer van een online onderneming met 60 mensen in dienst, allemaal tussen de 18 en 24 jaar oud. Het bedrijf koopt tweedehands kleding op, waarna de verkopers die in dienst zijn bij het bedrijf de kleding verkopen via hun eigen Instagram-shop. Het bedrijf heeft inmiddels meer dan 100 van deze Instagram-shops die kleding van The Vintage Dealers verkopen. Volgend jaar wil de ondernemer ook uitbreiden naar grote steden in het buitenland. 

Sem Bosveld begon al op 14-jarige leeftijd met een startkapitaal van 2000 euro zijn eerste modebedrijf, het fashionmerk Infitiny Benelux en in maart 2020 startte hij Haydon Brett: dit bedrijf verkoopt modieuze en herbruikbare mondkapjes.

Bron: Persbericht The Vintage Dealers 27-05-21 (niet gecheckt)

vrijdag 14 mei 2021

Continuïteitsfoutje

Altijd leuk om zo nu en dan contuïteitsfoutjes te ontdekken in een film of televisieserie. Ze zitten in elke film, want het is precisiewerk, wat wel eens fout gaat. Vandaag zag ik er weer eentje in Rosenheim Cops op de Duitse televisie. De man gaat aan de bar zitten en schuift een asbak en een glazen bakje opzij, maar in het volgende shot staan ze precies andersom. De 'continuity girl' (of Kontinuitätsmitarbeiter/in) heeft half opgelet: de plek is goed onthouden, maar niet de volgorde van de twee voorwerpen. Ik heb het programma even teruggespoeld en opgenomen met mijn telefoon. Als de man aan de bar gaat zitten, staan de asbak en het glazen bakje pal voor hem, in het eerste overshoulder shot zie je hem al een lichte beweging maken om de bakjes weg te schuiven, in het shot daarna zie je hem de bakjes opzij schuiven, maar in het volgende shot staan ze net verkeerd om.
 
Dit soort achteloze handelingen zijn juist bedoeld om de verschillende shots en scènes zo aan elkaar te plakken dat er bij de kijker een duidelijk gevoel van eenheid en continuïteit ontstaat. Let maar eens op hoe vaak een shot eindigt met het neerzetten of oppakken van een glas, wat dan in het volgende beeld weer terugkomt. Zo'n 'achteloze' handeling staat in het script, waarschijnlijk in algemene termen, maar bij de opnamen moet de handeling 'tig' keer worden herhaald en telkens heel precies worden uitgevoerd en moet elk voorwerp op de juiste plek komen en blijven staan. Een scène wordt afzonderlijk meerdere keren opgenomen van verschillende kanten (voor en achter) en met verschillende camera-instellingen (wijd en close) en dan kan je per opname nog verschillende 'takes' hebben, net zolang tot de regisseur tevreden is. Dit foutje zal vast wel opgemerkt zijn in de montagestudio. Maar dan is het te laat.

donderdag 8 april 2021

Niet geheel juist

 Op Twitter trof ik deze interessante rectificatie uit 1892. 


"Dezer dagen werd bericht, dat mej. Ten Have-Veninga, te Westerlee, tengevolge bloedvergiftiging was gestorven, ontstaan doordat boenwas bij het afwrijven van stoelen in eene wonde aan de pink was gekomen, die moest worden afgezet. Dit bericht was niet geheel juist. De pink is niet afgezet en er was geen wondje aan, waarin ook geen boenwas kon zijn gekomen, daar de juffrouw geen stoelen had geboend; en de dood was dan ook niet het gevolg van bloedvergiftiging. Juist is 't echter, dat de juffrouw is overleden."

Waaraan is zij dan wél overleden? Al snel had ik haar naam, geslachtsregister en overlijdensakte gevonden, maar niets over de omstandigheden rond haar dood. Meintje ten Have-Veninga is op 30 juli 1892 om 3 uur in de nacht overleden. De overlijdensaangifte wordt gedaan door haar neef en een veldwachter. Is er sprake van een misdaad? 

Mijn korte zoektocht begon bij de tweet van Atty de Waard, volgens de twitterbio: "genealoog, sociale geschiedenis, spannende verhalen van vroeger. Delpher als bron. Wie was Wie". De precieze bron van het bericht was helaas niet terug te vinden. Atty de Waard liet mij desgevraagd weten: "Niet genoteerd helaas". In Delpher kon ik niets vinden. Wel vond ik via het Gemeentearchief Schiedam een variatie op het bericht in de Nieuwe Schiedamse Courant 12-08-1892 p2 (kolom 3 midden) en de Schiedamse Courant 13-08-1892 p2 (kolom 3 voorlaatste bericht). Deze versies missen de prachtige, bijna poetische 'terugrol' uit ons oorspronkelijke bericht. De rectificerende journalist van onze eerste bron heeft hier zichtbaar plezier in gehad. Maar ook het oorspronkelijke nieuwsbericht, dus waarin de bloedvergiftiging door boenwas in een wondje als doodsoorzaak zou zijn vermeld, kan ik helaas niet vinden. Onder de rectificatieberichten in de Schiedamse bladen staan de initialen "U.D." Dat kan de redacteur zijn of een correspondent, maar ook het persbureau of de krant waaruit dit bericht is overgenomen (*). 

Bloedvergiftiging door een wondje is in het algemeen zeker geen onwaarschijnlijke doodsoorzaak. Ik moest meteen denken aan de eerste man van mijn 'stief-oma', die in de jaren '30 is overleden door bloedvergiftiging nadat hij tijdens het uitstrooien van kunstmest zich het zweet uit de nek heeft geveegd, waar hij een wondje had waardoor de chemische stof zijn bloedbaan kon binnendringen. Ook is het niet ongewoon dat bij een bloedvergiftiging in eerste instantie het getroffen lichaamsdeel, een vinger of teen, wordt afgezet, maar dat het al te laat kan zijn en de vergiftiging zich door de bloedbaan heeft verspreid. 

Mijn zoektocht werd mede getriggerd door verwoed twitteraar en Elvis-fan dominee Fred Omvlee, hoofd geestelijke verzorging bij de marine. Hij twitterde: "Deze rectificatie roept bij mij nog veel méér vragen op... Mejuffrouw is getrouwd, dus waarom geen 'mevr.'? Als niets van deze feiten waar is, behalve de dood: waar is zij dan aan overleden?" 11:17pm · 7 Apr 2021
Toen ik liet weten dat ik haar naam gevonden had, reageerde Fred Omvlee met: "Geweldig. Samen lossen we dit op!"  11:51pm · 7 Apr 2021 

Maar tot nu toe is het voor mij een raadsel wat er indertijd precies gebeurd is. Zijdelings wil ik de marinedominee ook wijzen op een bericht dat naar huidig inzicht wel wat van zijn pastorale aandacht zou kunnen vragen. Naast ons genoemde bericht in de Nieuwe Schiedamse Courant staat in de rechter kolom maar dan iets hoger het volgende te lezen: "Te Nieuwediep hebben twee marine-officieren, met inachtneming van alle vormen, met de sabel geduelleerd. Beide partijen moeten licht gewond zijn. Naar de omstandigheden, waaronder het duel plaats had, wordt door de politie een streng onderzoek ingesteld."

Terug naar ons boenwas-slachtoffer. Dat de - gezien haar twee achternamen - kennelijk getrouwde vrouw hier "Mejuffrouw" genoemd wordt, hoeft ons niet te verbazen. Meestal denken wij bij Mejuffrouw aan een ongehuwde vrouw. Dit was voor mij dan ook de eerste aanleiding om de naam Ten Have-Veninga op te zoeken; het zou immers ook een adellijke of in elk geval deftige dubbele achternaam kunnen zijn van een ongehuwde dame. Maar al snel vond ik de stamboom van de in 1892 overleden gehuwde Meintje Ten Have-Veninga uit Westerlee, op wie dit bericht wel betrekking moet hebben. 

Het blijkt dat het in die tijd helemaal niet ongewoon was om ook getrouwde vrouwen "mejuffrouw" te noemen. Juffrouw is een verbastering van jonkvrouw, waarmee een - al dan niet gehuwde - dame van adel of goede stand en pas later een ongehuwde vrouw werd bedoeld. Het standsverschil liep bij getrouwde vrouwen van mevrouw via juffrouw naar simpelweg vrouw. Nog in 1983 werden, blijkens kamervragen, in de adresgids van Buitenlandse Zaken ongetrouwde vrouwen tot een bepaalde rang met mejuffrouw aangeduid. Inmiddels is het begrip "mejuffrouw" in beide betekenissen nagenoeg verdwenen. Alleen schoolkinderen zeggen tegen hun lerares vaak nog wel Juf of Juffrouw. 
Zie: Onze Taal (1983) en Wikipedia

Zoals gezegd had ik het geslachtsregister - met haar geboorte, huwelijk en dood - al snel gevonden. Zij is te vinden op de familie-website tenhave-genealogie.nl - onder meer in het het parenteel van Berent Berents ten Have (1620): 

VII.131 Helenius ten HAVE, landbouwer, zoon van Hommo Helenius ten HAVE (zie VI.74) en Geertje Eltjes WIGBOLDUS (Wichboldus).
Geboren op 25-03-1836 te Scheemda (Gr.).
Overleden op 05-02-1897 aldaar, leeftijd: 60 jaar; weduwnaar van Meintje Veninga.
Gehuwd op 07-05-1868 te Wildervank (Gr.) met Meintje VENINGA, dochter van Evert Arends VENINGA, vervener, en Trijntje (Trientje) Jans PANMAN.
Geboren op 04-01-1842 te Stadskanaal, gem.Wildervank (Gr.). Overleden op 30-07-1892 om 03.00 uur te Noordbroek (Gr.), leeftijd: 50 jaar; echtgenote van Helenius ten Have. Het overlijden is op 1 augustus ingeschreven onder aktenr. 68 in het overlijdensregister van Scheemda, de woonplaats van Meintje. 
Kinderen: Hommo (sterft 5 jaar oud), Evert en Hommo Helenius ten Have. 

Daarmee is ook de overlijdensakte snel gevonden. 


"No. 22. In het jaar duizend achterhonderd twee en negentig, den dertigsten der maand Juli, zijn voor ons Ambtenaar van den Burgerlijken Stand der gemeente Noordbroek, arrondisement Winschoten, provincie Groningen, verschenen Homme Hamster, oud drie en dertig jaren, van beroep landbouwer, wonende te Noordbroek, neef van den overledene, en Jan Mulder, oud zeven veertig jaren, van beroep veldwachter, wonende de Noordbroek, welke ons hebben verklaard, dat op den dertigsten der maand Juli, des jaars duizend achterhonderd twee en negentig, des morgens te drie uur, binnen deze gemeente, en wel te Noordbroek, is overleden Meintje Veninga, oud vijftig jaren, van beroep zonder, laatst gewoond hebbende te Westerlee, gemeente Scheemda, geboren te Stadskanaal gemeente Wildervank in het jaar achttien honderd twee en veertig, echtgenote van Helenius ten Have, dochter van Evert Arends Veninga en Trijntje Jans Panman beide overleden. Van welke aangifte en verklaring deze akte dadelijk is opgemaakt en ingeschreven op de beide dubbelen van het overlijdens-register dezer gemeente; en is deze akte, na voorlezing, door de aangevers en ons geteekend, H. Hamster, [onleesbaar: handtekeningen van J. Mulder en de ambtenaar van de burgerlijke stand]."

De overlijdensakte is in het overlijdensregister ingeschreven onder nummer 68. 


"No. 68. In het jaar duizend achterhonderd twee en negentig, den eersten der maand Augustus is door ons ondergeteekende, Ambtenaar van den Burgerlijke Stand der gemeente Scheemda, arrondissement Winschoten, provincie Groningen, ingeschreven het volgend uittreksel uit een register van overledenen der gemeente Noordbroek, Provincie Groningen, dat op den dertigsten der maand Juli, des jaar duizend achterhonderd twee en negentig, des morgens te drie uur, te Noordbroek, is overleden: Meintje Veringa, oud vijftig jaren, van beroep zonder, laatst gewoond hebbende te Westerlee, gemeente Scheemda, geboren te Stadskanaal, gemeente Wildervank in het jaar achttienhonderd tweeenveertig, echtgenote van Helenius ten Have, dochter van Evert Arends Veringa en Trijntje Jans Panman, beide overleden. - Voor eensluidend uittreksel - Noordbroek den 30 Juli 1892. De Ambtenaar van den Burgerlijkenstand der gemeente Noordbroek. - geteekend Dijkstra. - Waarvan deze akte dadelijk is opgemaakt, die door ons is geteekend wordende de doorhaling der gedrukte woorden "Zijn verschenen, oud, jaren van beroep, wonende te, van de overledene en, oud jaren, van beroep, wonende te, van de overledene welke ons hebben verklaard, binnen deze gemeente, en wel, welke aangifte en verklaring, na voorlezing, de aangevers en; - in regels twee, vier, vijf, zes, zeven, acht, negen, tien, twaalf, drieentwintig en vierentwintig van boven goedgekeurd. [handtekening ambtenaar]"

Wat opvalt is dat de aangifte gedaan wordt door een neef van de overledene en een veldwachter. Waarom niet door de echtgenoot? Deed de veldwachter aangifte uit hoofde van zijn beroep? Is er dan toch sprake van een misdaad? Dan is er misschien een proces-verbaal of een aantekening in een politieregister. - Maar: zie Aanvulling 8-3-21 23:00 onderaan.

Het blijft raadselachtig hoe het verhaal van de bloedvergiftiging door boenwas in de wereld is gekomen en even later weer ingetrokken. 

Verdere vragen: 
- Waar is het oorspronkelijke bericht uit de tweet te vinden (bron)?
- In welke krant stond het (ongerectificeerde) bericht over het overlijden?
- Waarom of door wie is het weer ingetrokken en gerectificeerd? 
- Is er een proces-verbaal of vermelding in een politieregister? 
- Is er een bericht in de plaatselijke pers in Oost-Groningen? 
- Wie of wat is "U.D." onder het bericht in de Schiedamse bladen? 

Noten:
(*) Bij de initialen "U.D." onder het bericht denk ik bijvoorbeeld aan "Utrechts Dagblad". Maar ik ken geen Utrechts Dagblad, wel het Utrechts Nieuwsblad (waar ik zelf voor gewerkt heb), dat op 2 mei 1893 door Johan de Liefde werd opgericht onder de naam Utrechtsch Volksblad, wat enkele maanden later al, op 7 november 1893, werd gewijzigd in Utrechtsch Nieuwsblad. In 1892 bestond deze krant dus nog niet. De (Nieuwe) Schiedamsche Courant staat er dacht ik wel bekend om berichten uit het hele land over te nemen. Enige tijd geleden vond ik hier het geboortebericht van een tweeling in Den Bosch, waarvan ik één van beiden ken. (** Zie aanvullng 17 april 2021 hierna.)

Bronnen: 
Nieuwe Schiedamse Courant 12-08-1892 p2 (kolom 3 midden)
Schiedamse Courant 13-08-1892 p2 (kolom 3 voorlaatste bericht)
- Mejuffrouw, zie: Onze Taal (1983) en Wikipedia
- Ten Have familie-website: tenhave-genealogie.nl
Parenteel van Berent Berents ten Have (1620)
Overlijdensakte Meintje ten Have-Veringa (1892) 

Aanvulling 8 april 2021 23:00 uur

(1) Zoekend op "veldwachter" zie ik dat veldwachters vaak als getuige optraden bij het opstellen van akten van geboorte, huwelijk en overlijden. Hier kan dus geen conclusie aan worden verbonden dat het om een misdaad zou gaan. 


(2) Atty de Waard is verder gaan zoeken en vond de rouwadvertentie en het eerste nieuwsbericht. 

Provinciale Drentsche en Asser Courant 3-8-1892



(**) Aanvulling 17 april 2021: "het U.D."

Atty de Waard plaatste op Twitter weer een historisch bericht, waarin te lezen is: "Men meldt aan het U.D." Hieruit blijkt dat "U.D." niet een redacteur of correspondent is van de betreffende krant, maar een ander medium, een krant of persbureau. Ik ben met dit bericht dus weer één stap verder gekomen. 

Maar welk medium heet "U.D."? Als er nooit een "Utrechts Dagblad" heeft bestaan, misschien wel een Uithoorns Dagblad of was er een eigen dagblad in Ubbena, Ubbergen, Uddel, Uden, Udenhout, Uffelte, Ugchelen, Uitdam, Uitgeest, Uithoorn, Uithuizen, Uithuizermeeden, Uitwellingerga, Uitwijk, Ulestraten, Ulft, Ulicoten, Ulrum, Ulvenhout, Ulvenhout, Ureterp, Urk, Urmond, Ursem of Usquert. In Delpher vind ik wel wat kranten die in de buurt van "U.D." komen: Utrechts Volksblad (sociaal-decmoratisch dagblad), Utrechtsch katholiek Dagblad (vanaf 1945), Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad (algemeen advertentieblad) (1813-1869), Utrechtse Courant en Uw tweede Dagblad (1944), maar van geen van deze bladen is het dus aannemelijk dat ze in 1892 werden aangeduid met "U.D.". 








woensdag 7 april 2021

Cousin Koos' Nature

Chatting with a South African friend, who lives in the Netherlands for a year or more, I wondered: what would have become of my cousin Koos van der Lende? All I know is that he's living in the outback of South Africa as a nature photographer. He may as well have disappeared from the earth. 

My interest in South Africa is growing again lately. I've never been there, but from what I have heard and seen it's a beautiful country. Also: Afrikaans is the only foreign language that I more or less can understand without ever having learned it in school. As a child I got a stack of Suid-Afrikaanse Panorama's (1967-1971) from my grandfather, a colourful magazine, issued by the South African government. I still have it in my archive and browsed through them again lately. It may well be considered as propaganda from the Apartheid regime in those days, but still, there's a lot in South Africa worth propagandizing for.

As a young adult I went to a four days' congress in Amsterdam, where the South African preacher David du Plessis was the keynote speaker every morning. He's an evangelical leader who sought closer contact to the established main stream churches. I remember him using the Afrikaans phrase "baie snaakse klanke" when speaking about glossolalie ('speaking in tongues'). Anyway, with some effort I could understand his Afrikaans speeches without a translator.

In recent years I have done several transcriptions of various interviews in unedited footage for Dutch TV documentaries, roughly translating the Afrikaans text into Dutch, among others a university class given by the famous South African poet Antjie Krog, who I find very interesting. Also, nowadays I am following an Afrikaans newspaper via Twitter. Of course, Afrikaans is identified as the language of the Apartheid regime, that only after a bitter struggle gave in and had to go, so the language isn't the most popular in South Africa these days for historically understandable reasons, and losing ground to English and local languages. 

But where did my cousin Koos go? Last Sunday I suddenly had an evenly genious as stupidly simple idea: I typed his name into Google. Really without much expectations, I was very surprised that I found him within seconds. He even has a Twitter account, though his last tweet is from 2013. But I also found a lot of his really beautiful photographs and more information about him. He is a wonderful nature photographer indeed. 

The website of the art photography gallery of Martin Osner in Cape Town tells his story, that sounds familiar to me. Koos van der Lende was born in Pretoria in 1955 (the same year as me), moved with his parents to the Netherlands in 1971. In those years they didn't live far from us, and his parents mostly visited my parents on birthdays. Strangely enough, I realize now, we did'nt get in touch much as cousins. "After completing his studies at the School of Photography in The Hague, he re-visited the country of his birth in 1977, and the experience prompted him to return on a more permanent basis. In 1983 he immigrated back to South Africa. He spent the next two decades working as a commercial photographer. In 2002 he decisively abandoned the confines of a studio environment and commercial photography for the outdoors, where he spends most of his year photographing series of limited edition work", the art gallery's website states. 


Koos van der Lende is the grandson of my grandmother Afke, my grandfather Ytzen's second wife, my mother's stepmother. My grandparents visited the family in South Africa in 1966, and my grandfather wrote a series of articles about his visit to South Africa and his confrontation with Apartheid, that on my turn I quoted extensively in an article I wrote in 1986 about my grandfather. 

Left or right? 
I have one particular memory of Koos at age six - so that must have been around 1961 - when the family from South Africa came 'back home' for a few weeks holiday in the Netherlands. We were visiting my pake Ytzen and beppe Afke in Leeuwarden. While the adults were talking, Koos and I were playing with toy cars on the floor in a corner of the room. We had build a bridge or gate with a pillar in the middle, so the road was split in a right and a left lane. I had only recently grasped the concept of left and right, and that you should keep right on the road. I remember asking my parents that if you must keep right on the road, what about when coming from the other direction: shouldn't you keep left then? So it took me a while to understand right lane traffic, have it sinking in one moment and then losing it again, but finally I got it. Well, then as every six year old will do: defend your new gained knowledge with your life if you must, no one will take it away from you, because now you understand the world.

So when Koos dared to drive his car through the left lane of the gate I corrected him, but Koos insisted the traffic should keep left, he had recently learned that and he too was as convinced as can be. We quarreled about it so loud that the adults stopped their conversation, tried to figure out what this was about, because both of us had always been such calm and kind kids. When it became clear what our dispute was about, the adults in the room explained that in South Africa traffic keeps left whereas in the Netherlands traffic keeps right. So the verdict was that we both were right in our own way. 

Both of us had learned something new, but for me it seemed that life was even more complex than I had thought, now that the new learned concept of left and right suddenly appeared not to be the one and only straightforward eternal truth that was revealed to me a few months before. 

Horrible noise
I also asked Koos about his experience with flying. I was very impressed, no one was flying in those days. I think it was more than a decade later that I met the next person who had been on an airplane, and it would be almost twenty years later before I'd be up in the clouds for the first time myself (in 1980 on my way to America). Didn't make the airplane a horrible noise? Koos explained to me that you hardly hear the plane when you are in the air (I was surprised by that) and that only when another plane comes near, you hear a loud sound. I still can see him covering his ears with his hands, pulling a face, making a loud oooh oooh sound, while demonstrative shivering. 

Back to South Africa
In the early Seventies the South African family moved back to the Netherlands, I guess partly because they couldn't live with the culture and structure of Apartheid, and then they lived in a village not far from us. In the Eighties Koos decided he wanted to go back to South Africa, the country he loved so much. Many years later, at his father's funeral he was absent, and I remember that one of his sibblings in a speech acknowledged and excused his absence. All I knew is that he spent his time in the vast South African nature as a photographer, in a sense disconnected from the civilized world. 

But by typing in his name you can find him, or at least his work. And that's worthwhile. Beautiful South Africa. 

Here are a few of the most interesting hits:

* Martin Osner: Koos van der Lende, photographer

woensdag 24 maart 2021

Crimi-com

[English translation]

Op de voordeurmat lacht een zwart meisje mij met een brede glimlach en grote ogen toe naast de woorden "Hoop voor het meest criminele land ter wereld". Nog voordat ik de envelop van het Nederlands Bijbelgenootschap opraap van de mat voel ik weerstand tegen deze zin en deze vorm van communicatie. 

Het blijkt te gaan om een land met veel bendes en terrorisme en het hoogste aantal moorden ter wereld. Maar is het land zelf daarmee crimineel en is er geen onderscheid tussen daders en slachtoffers? Zou ik willen dat mijn land aan de andere kant van de wereld enthousiast verkocht wordt als "meest criminele land ter wereld". Ik kan het niet goed beargumenteren, maar het staat mij tegen en het geeft voor mij een heel negatieve associatie. 

In de envelop zit een brief en een folder die één en ander nog wel wat genuanceerder uitlegt. Dat je de misdaad kunt bestrijden door Bijbels uit te delen, dat wil ik ergens nog wel geloven. "Zo kan het woord van God de waarden en normen van kinderen en jongeren vormen (en ook van hun ouders)", zegt kardinaal Óscar Andrés Rodríguez Maradiaga, de aartsbisschop van Tegucigalpa. En daar is geld voor nodig. 

Onwillekeurig moet ik denken aan een grap van de Joods-Amerikaanse filmmaker Woody Allen die eens zei: "Ik draag altijd een kogel in mijn borstzak. Waarom? Nou, ik werd eens bekogeld met de Bijbel en toen heeft die kogel mijn leven gered". 

De uitleg en nuance zit in de envelop, maar de binnenkomer "meest criminele land ter wereld" staat mij erg tegen. Daarnaast hou ik er niet van om jonge zwarte meisjes als verkoopmiddel in te zetten om geld binnen te halen, maar dat is in de wereld van de fondsenwerving in alle media nu eenmaal zo langzamerhand gemeengoed geworden. Geen geld zonder grote ogen. 

Onwillekeurig moet ik denken aan het nieuws dat ongeveer gelijktijdig met deze envelop mijn huiskamer binnenkomt: dat een jonge televisiepresentator is gearresteerd omdat hij in een livestream geld bood aan een minderjarige om zijn edele delen te tonen. Nee, die vergelijking gaat niet op, helemaal mee eens, maar het lijntje is dun. Leuke kinderen zijn geld waard. 

De bedoeling is goed, maar wie bedenkt zo'n envelop?

Wat mij betreft mag het bijbelgenootschap best geld vragen om Bijbels uit de delen in een door misdaad geteisterd land. Maar ik zou beginnen met te bezuinigen op deze communicatiemedewerker.




Crimi-com (English)

[This is an English translation of my today's Dutch blog Crimi-com]

On the front doormat this morning a black girl smiles at me with a broad smile and wide eyes, next to the words "Hope for the most criminal country in the world". Even before I pick up the envelope of the Dutch Bible Society from the mat, I feel uncomfortable with that sentence and this form of communication.

The message appears to be about a country with many gangs and terrorism and the highest number of murders in the world. But does that make the country in itself criminal and is there no distinction between perpetrators and victims? Would I wish my country to be sold so enthusiastically somewhere else on the other side of the world as "the most criminal country in the world"? I cannot argue my feeling very well, but it doesn’t feel right for me and it gives a very negative association.

The envelope contains a letter and a folder that explains things in a more nuanced way. Okay, I’m prepared to believe somehow that you can fight crime by handing out Bibles. “Thus, the word of God can shape the values ​​and norms of children and young people (as well as their parents),” says Cardinal Óscar Andrés Rodríguez Maradiaga, Archbishop of Tegucigalpa. And there is money needed for that.

I can't help thinking of a joke by Jewish-American filmmaker Woody Allen who once said: "I always carry a bullet in my shirt pocket. Why? Well, someone once threw a Bible at me and that bullet saved my life."

The explanation and nuance is in the envelope, but the opening sentence "most criminal country in the world" doesn’t feel right to me. In addition, I do not like the use of young black girls as a sales tool to raise money, but that has gradually become commonplace in the world of fundraising in all media. No money without big eyes.

I can't help thinking of the television news that enters my living room at the same time as this envelope: that a young television presenter has been arrested for offering money in a live stream to a minor to show his private parts. No, that comparison is not valid, I completely agree, but the line is thin. Cute kids are worth money.

The intention is good, but who came up with such an envelope?

As far as I am concerned, the Bible Society may ask for money to distribute Bibles in a crime-ridden country. But I would start by saving money on the communications advisor.

maandag 4 januari 2021

Prikkelende televisie

Is het eigenlijk wel zo verstandig om constant beelden op televisie te tonen van mensen die een prik krijgen in hun bovenarm? Goed voorbeeld doet goed volgen, is het idee. Maar niet iedereen zal het een prettig en navolgbaar beeld vinden.

Zelf ben ik bang voor alles behalve voor prikken. De Tour de France is pas echt eng, omdat fietsers elk moment kunnen vallen. Maar een prik bij de tandarts achterin de kaak maakt me niks uit en de griepprik voel ik niet eens. Ik was me er - voordat ik de beelden zag - ook nauwelijks van bewust hoe diep zo'n naald gaat. Er is een groot verschil tussen bloed prikken, waarbij de naald 'horizontaal' vlak onder de huid blijft (wat overigens potentieel pijnlijker is) of het 'verticaal' inbrengen van een vaccin diep in een spier. 

Ik ben wel eens een injectie wezen halen met een tienerjongen die bang was voor prikken. Terwijl de zuster links en ik rechts van hem zat, ben ik druk met hem blijven babbelen toen de prik kwam, zodat hij mijn kant op bleef kijken. En babbelen kan ik wel. Hij kreeg geen tijd om bang te zijn en het viel hem reuze mee.

In de aanloop van het vaccinatieprogramma wordt regelmatig gemeten hoeveel mensen bereid zijn de prik te halen. Een groep mensen is bang vanwege complottheorieën. Er is helemaal geen virus... Rutte, Gates, Soros, de Joden willen via het vaccin de macht over ons verkrijgen. Wereldmacht. Een (slinkende) groep wil uit religieuze overwegingen geen vaccinatie. Die gezond zijn, hebben den medicijnmeester niet van node (Mattheüs 9:12). God, niet het lot of de mens, bepaalt ziekte en gezondheid en wie is de mens dat wij de Almachtige zouden tegenspreken. Een (groeiende) groep weigert vaccinatie uit holistische motieven. We moeten de natuur haar gang laten gaan, het maakt ons sterk en immuun. Ik vraag mij af of twijfelaars zich laten overtuigen als ze op televisie een politiek leider die ze misschien wantrouwen of verafschuwen demonstratief in de arm geprikt zien worden.

Maar er zijn denk ik ook mensen die best gevaccineerd willen worden maar bang zijn voor de prik of zich er niet toe kunnen zetten die afspraak te maken.

Raken die door het zien van de vele prikken op televisie immuun of blijft die naald steken?



donderdag 31 december 2020

Niet normaal

Sinds het begin van de coronacrisis horen we al dat 2021 het jaar wordt van "het nieuwe normaal". Dat geldt zeker voor het weer. Vanaf morgen, 1 januari 2021, geldt voor de komende tien jaar een nieuwe "normaal" voor het klimaat. Dat is het gemiddelde weer over 1991-2020. Maar, zo meldt weerman Peter Kuipers Munneke op Twitter, het weer is niet meer normaal. Daarom stoppen de weermannen en -vrouw van de NOS - Peter Kuipers Munneke, Marco Verhoef, Willemijn Hoeber en Gerrit Hiemstra - met de term "normaal". 

Daarmee voldoen zij eindelijk aan een aloude wens van mij. Al zo lang ik mij kan herinneren, heb ik moeite met de term "normaal" in het weerbericht en soms roep ik dat ook tegen het scherm: "doe toch normaal en zeg gemiddeld". Wetenschappelijk is de term "normaal" normaal, maar voor het publiek gaat er toch de suggestie van uit dat er iets niet in de haak is, dat het weer abnormaal is. En dat mag zo zijn, maar dat is niet wat er gezegd wordt met dit woord.  

Op school leerde ik dat het klimaat het gemiddelde is van dertig jaar. Meet de temperatuur, de neerslag, de luchtdruk, de windrichting, de windsnelheid en wat je nog meer kunt meten aan het weer, tel het dertig jaar lang bij elkaar op en deel het door dertig jaar en je krijgt van dit alles het gemiddelde. Dat gemiddelde noemen we het "klimaat" en per gemeten aspect en meetperiode het "normaal". Normaal voor de tijd van het jaar, normaal voor de maand mei, normaal voor de laatste dag van het jaar.  

Als de temperatuur de ene dag 18 graden is en de volgende dag 20 graden, dan is het gemiddeld 19 graden. De ene dag is de temperatuur dus een graad onder "normaal" en de volgende dag een graad erboven. Maar daar is niks abnormaals aan. De weerman geeft vaak - onbedoeld - de indruk dat er iets extreems is aan die dag van 20 graden en dat het die dag eigenlijk 19 graden zou moeten zijn. Alsof het weer zich normaal hoort te gedragen. Maar het weer kent geen fatsoen en het weer luistert ook niet naar het weerbericht. 

Dus ik ben blij dat de weerlieden - eindelijk - deze term laten vallen. Maar ze doen het om de verkeerde reden. Uiteraard verschuift de te meten periode van dertig jaar mettertijd - vandaar dat vanaf 2021 nieuwe gemiddelden worden gehanteerd - en zoals bekend stijgt de gemiddelde temperatuur. Terecht maken de weerlieden zich ernstig zorgen over de klimaatverandering en ze hebben gelijk als zij zeggen dat dit "niet normaal" is. De temperatuurstijging wordt namelijk voor een belangrijk deel - ik denk dat niemand precies weet hoeveel - veroorzaakt door de mens, met name door verbranding van fossiele brandstoffen, wat een overmaat aan kooldioxide in de lucht brengt, die de warmte op aarde vasthoudt. Deze opwarming gaat sneller dan gedacht en daar moeten we met z'n allen dringend wat aan doen. Nog afgezien van het feit dat fossiele brandstoffen eindig zijn en op raken.

Maar het laten vallen van de term "normaal" zou geen commentaar moeten zijn op de opwarming van de aarde. De afgelopen dertig jaren waren óók niet normaal en je komt dan onvermijdelijk in een discussie over "wat is normaal?". Terwijl het om een eenvoudig, objectief en niet voor tweeërlei uitleg vatbaar begrip gaat: "normaal" is gewoon "gemiddeld". Maar dat is niet de betekenis die we er in het dagelijks leven aan geven en om die reden - klimaatverandering of niet - is het goed om eindelijk te stoppen met dat verwarrende woord. 

Meer lezen: 

NOS 30-12-2020: Nieuw klimaatnormaal leidt tot discussie: is het weer nog wel normaal?

Styloblog 06-06-2020: Klimaat is gemiddeld weer



zaterdag 10 oktober 2020

Tien tien

Op 10-10-1995, vandaag 25 jaar geleden, werden de tiencijferige telefoonnummers ingevoerd. Veel netnummer-gebieden werden samengevoegd. Tot die tijd hadden kleinere plaatsen meestal vijfcijferige netnummers. Zo heeft Houten, waar ik nu woon, het netnummer van Utrecht gekregen, dus 030. Daarvoor was het 03403, nadat het eerder ook al verschillende keren veranderd was (*). De lengte van het abonneenummer hing af van het aantal aansluitingen in een plaats. Als het aantal aansluitingen sterk groeide, kon het gebeuren dat iedereen een nieuw telefoonnummer kreeg, doordat er een cijfer voor gezet werd.

In 1995 vond er dus een grote omnummering plaats, van zowel netnummers als abonneenummers. Alle telefoonnummers in Nederland werden even lang, namelijk tien cijfers. Al vond de verandering technisch gezien ongemerkt achter de schermen en niet op één dag plaats, officieel traden de nieuwe telefoonnummers in één keer op één dag in werking. Er ging een maandenlange publiekscampagne aan vooraf, bedrijven moesten nieuw briefpapier laten maken, iedereen kon 'verhuisberichten' versturen met het nieuwe nummer en ook waren er omnummertabellen beschikbaar, zodat je uit het oude nummer het nieuwe nummer kon herleiden.

De slagzin van de publiekscampagne was "Wie tot tien kan bellen, kan de hele wereld bellen" en bewust werd gekozen voor de tiende van de tiende om het tiencijferige nummer van start te laten gaan.


Op de foto:
Het bord van het bouwbedrijf van mijn vader in de jaren '60, dat nu bij mij in de woonkamer hangt. Het eerste telefoonnummer is ons eigen nummer in Barneveld, het tweede nummer is het nummer van een bedrijfspartner in Voorthuizen. Na verloop van tijd groeide Voorthuizen (onder andere doordat mijn vader er veel huizen bouwde, haha) en werd abonneenummer 692 uitgebreid door er een 1 voor te plaatsen. Op dit bord is dat er indertijd met de hand bij geschreven.









zaterdag 6 juni 2020

Klimaat is gemiddeld weer

Het extreme weer is het gevolg van klimaatverandering. Dat lees ik vaak en nu weer in een oproep van Greenpeace op Facebook: "De onderliggende oorzaak van het steeds vaker voorkomende extreme weer is klimaatverandering". Mensen staren naar de lucht, voelen de hitte of schuilen voor een felle regenbui en zeggen dan: zie je wel, dit komt door de klimaatverandering. 

Komt het weer van het klimaat? Of het klimaat van het weer? 

Bij aardrijkskunde op de middelbare school leerde ik dat het klimaat het gemiddelde is van het weer over een periode van dertig jaren. Je kunt het weer meten. Temperatuur en neerslag zijn daarvan denk ik de meest duidelijke parameters. (Ik weet niet precies wat parameter betekent, maar ik vind het een mooi woord.) Hang een thermometer op en zet een bakje neer en noteer elke dag of elk uur de temperatuur en hoeveel regen er is gevallen. Doe dat dertig jaar lang, tel alle cijfers op en deel ze door het aantal getallen dat je hebt genoteerd en voilà, je hebt het klimaat. 

Nou zal de werkelijkheid wat ingewikkelder zijn dan dat en de wetenschap is sinds mijn schooltijd ongetwijfeld voortgeschreden - de meter is ook al lang niet meer een staaf in Parijs - maar in grote lijnen zal die definitie van klimaat nog wel zo'n beetje kloppen, denk ik. Klimaat is het gemiddelde weer. 

Daarom vind ik het altijd zo knap als mensen op een mooie zomerdag vanuit een ligstoel in hun achtertuin weten te vertellen dat je wel kunt voelen dat het klimaat verandert. Zelf lukt het mij niet zo om aan mijn huid te voelen dat de dag- en nachttemperatuur over een periode van zoveel jaren gemiddeld een graadje meer is geworden. 

Als je de getallen 1, 2, 3, 4 en 5 optelt, kom je uit op 15; deel het door 5 (het aantal getallen in de reeks) en je komt uit op een gemiddelde van 3. Dat komt door die getallen in de reeks en je kunt dat niet omdraaien: het is niet zo dat er een 5 in de reeks staat omdat het gemiddelde 3 is. 

Ik geef dus het weer de schuld van de klimaatverandering en niet omgekeerd. 

Maar ik moet de mensen die zeggen dat het extreme weer komt van de klimaatverandering toch ook een beetje gelijk geven. Met 'klimaat' bedoelen we natuurlijk niet alleen het gemiddelde van een reeks metingen, maar ook alle omstandigheden bij elkaar die het weer bepalen, veroorzaken. Opwarming, smeltwater, zeespiegelstijging, zeestromingen, overheersende windrichting en weet ik wat voor andere natuurlijke omstandigheden beïnvloeden het weer. En ook het weer beïnvloedt het weer. Als een reeks omvallende dominostenen. Het gaat mij hier niet om de vraag in hoeverre het 'klimaat' beïnvloed wordt door de mens - dat lijkt mij evident - maar in hoeverre het 'klimaat' het 'weer' beïnvloedt. Anders gezegd, als we beweren dat het klimaat iets veroorzaakt, dan moeten we wel weten wat we met het klimaat bedoelen. 

Het stoort mij altijd een beetje als de weerman of -vrouw het heeft over "normaal voor de tijd van het jaar". In de wetenschap zal het woord normaal normaal zijn, maar in de huiskamer klinkt het alsof het weer zich normaal zou moeten gedragen:"zeg, doe es effe normaal voor de tijd van het jaar!". Ik zou liever zeggen "gemiddeld". 

Het weer mag dan extreem zijn, het klimaat blijft altijd gemiddeld. 



zondag 12 april 2020

Naar de dokter

Uit ervaring weet ik hoe belangrijk het werk van psychiaters is. Om dat duidelijk te maken heb ik dit verhaaltje bedacht. (English * Deutsch)

Vrouw: Schat, je bent de laatste tijd zo stil. Wat is er toch aan de hand met je?
Man: Ik weet het niet, schat, ik ken mezelf niet meer en de werkelijkheid lijkt zo ver weg.
Vrouw: Wat erg, ik zou er toch maar eens mee naar de dokter gaan.

De man gaat naar de huisarts en die stuurt hem meteen door naar een psychiater. 

Psychiater: Vertelt u eens, wat is er aan de hand met u?
Man: Ik weet het niet, dokter, ik ken mezelf niet meer en de werkelijkheid lijkt zo ver weg. 

De psychiater luistert zorgvuldig en stuurt na afloop van het gesprek zijn verslag naar de huisarts.

Man: Vertel het maar, dokter, wat is er aan de hand met me.
Dokter: De psychiater laat weten dat u last heeft van depersonalisatie en derealisatie.
Man: O, werkelijk? Wat betekent dat dokter?

De huisarts legt het hem uit en de man gaat naar huis.

Vrouw: Vertel me schat, wat zei de dokter?
Man: Nou, ik blijk last te hebben van depersonalisatie en derealisatie.
Vrouw: Oh vreselijk, wat betekent dat?
Man: Dat wist ik ook niet, maar volgens de dokter betekent het dat ik mezelf niet meer ken en de werkelijkheid lijkt zo ver weg.
Vrouw: Nou, het is maar goed dat je naar de dokter bent gegaan. Nou weet je tenminste wat er aan de hand is.

maandag 13 januari 2020

Beeld en Geluid herdenkt Aart Staartjes

Hilversum, 13 januari 2020 - Van dinsdag 14 januari tot en met zondag 19 januari biedt Beeld en Geluid in Hilversum bezoekers de mogelijkheid herinneringen op te halen aan de overleden tv-icoon Aart Staartjes.

Afgelopen zondag overleed Aart Staartjes op 81-jarige leeftijd. Als bedenker, schrijver, redacteur en acteur in onder andere ‘De Stratemakeropzeeshow’, ‘De film van Ome Willem’, ‘J.J. de Bom voorheen de kindervriend’, ‘Sesamstraat’ en ‘Het Klokhuis’ werd hij ook wel gezien als de peetvader van de Nederlandse kindertelevisie.

In de theaterzaal van Beeld en Geluid wordt een compilatie van zijn imposante oeuvre vertoond en volgende twee documentaires:

(1) Recht van spreken (Omroep MAX, 2016)
Een portret van Aart Staartjes waarin Elles de Bruin met de acteur spreekt over zijn werk en leven.

(2) Opium TV (AVRO, 2012)
Special over Aart Staartjes, de 'peetvader' van de Nederlandse kindertelevisie, met interviews met o.a. Joost Prinsen en Theo Maassen.

Herinneringen delen
Daarnaast biedt Beeld en Geluid bezoekers de mogelijkheid hun warmste herinneringen en condoleances te delen in het gedenkboek in het atrium.

Bron: Persbericht Beeld en Geluid (c)

zondag 22 december 2019

Natuur en tijd

Dat krijg je als je uit je hoofd gaat schrijven en dan ook nog op de donkerste dag van het jaar. Meteen in de openingszin gaat het al fout: ik haalde in mijn gedachten het begin van de winter (04:19 UTC, 05.19 in de ochtend onze tijd) en zonsondergang (in Utrecht 16:30 uur) door elkaar. Ik schreef dit blog met het idee dat de winter 'op uitbreken' stond. Tijdens mijn wandeling met de hond door de plenzende regen had ik een helder moment en besefte ik mijn vergissing. Ik heb het tijdstip in de openingszin van "p.m." gewijzigd in "a.m." en de tekst op dat punt aangepast.   

Natuur en tijd

Vandaag, zondag 22 december 2019, om 04:19 UTC, dat is 05:19 onze tijd, begint de winter. Hoe zat het ook al weer met natuur en tijd? Meestal stel ik dit soort vragen aan mijn zwager Wim, die natuur- en sterrenkunde heeft gestudeerd en dit jaar zijn carrière als natuurkundeleraar heeft afgesloten om wereldreiziger te worden. Hij zit nu samen met mijn zus in Australië, waar de zomer inmiddels is begonnen en ze met een hitterecord alleen maar kunnen dromen van een witte kerst.

In plaats van het aan mijn familie te vragen, kan ik natuurlijk ook een zoektocht beginnen op internet of vanaf mijn oppasadresje in Utrecht waar ik op hond en huis pas, even de straat oversteken naar de Universiteitsbibliotheek, waar het antwoord op al uw vragen te vinden is.

Maar laat ik bij ontstentenis van een natuurkundig familielid eerst eens gaan zoeken in mijn eigen gedachten, wat ik mij zoal denk te herinneren van wat ik ooit geleerd heb over natuur en tijd. Eigenlijk wilde ik een blogje schrijven over de kanteling van de aarde, maar daarvoor moet ik mij toch eerst echt nog wat meer inlezen, dus zie dit als ruwe aantekeningen. Dat blogje kan ik later altijd nog schrijven, als de aarde tegen die tijd niet is vergaan.

Tijdens onze reis door Amerika in 1980 kwamen mijn vriendin en ik een Fransman tegen die op weg was naar Mexico. Hij geloofde dat de aardpolen binnenkort op enig moment plotsklaps zouden omdraaien. De noordpool zou zuidpool worden en omgekeerd. Alleen in Mexico was een plek waar je veilig zou zijn. Zijn verhaal had ongetwijfeld iets te maken met de mythes van de Azteken. Mijn vriendin en ik reisden een stukje met hem op. Onze eerste ochtend in Mexico werden we gewekt door een stevige aardbeving. Wat er op dat moment met de aardpolen gebeurde, weet ik niet, deze ervaring was al beangstigend genoeg.

Mijn vraag is: wat zou er fysiek met de aarde en met ons gebeuren als de richting van de polen inderdaad plotseling zou omkeren?

Mijn zwager bevindt zich momenteel dichter bij de zuidpool, misschien kan hij ons berichten, maar anders hebben we weer wat te bespreken als hij terugkomt.

Maar deze vraag komt dus bij mij op omdat vandaag de winter begint. Vandaag is de kortste dag van het jaar en het is ook nog eens een sombere dag met zware bewolking en lichte regen. Dan borrelen deze vragen van nature op uit het diepst van mijn gedachten.

Ik meen mij namelijk te herinneren dat de seizoenen komen doordat onze aarde zo'n beetje als een tol in de rondte slingert. De aarde draait natuurlijk om zijn as, maar slingert daarbij ook een beetje heen en weer, net zoals mijn tol over de straat toen ik een jongen was.

De winter begint op het moment dat de zon boven de zuidelijke keerkring (de steenbokskeerkring) staat en, zoals het woord 'keerkring' zegt, weer terugkeert. Daarna worden de dagen op het noordelijk halfrond weer langer. Het moment van de zonnewende is precies op de minuut te berekenen. Het is alleen niet de zon maar de aarde die zich wendt. Tenminste, als het model van de tol klopt. Hier begint mijn twijfel, het zou immers ook zo kunnen zijn dat de stand van de aarde tijdens de draaiing rond de zon een graduele verandering van de lichtinval veroorzaakt, zonder 'ommekeer'. Een lichte, natuurlijke golfbeweging. Maar dat beeld van de tol staat mij bij. Alleen, als de aarde daadwerkelijk 'terugtolt', dan moet dat toch energie kosten en een 'schok' geven. Moeten we dan niet met z'n allen naar Mexico vluchten (of naar een andere zonnige plek, zoals Australië, wat nog niet eens zo'n gek idee is op deze sombere dag).

Hoe zat het verder ook al weer met natuur en tijd? Hier nog even wat aantekeningen (remember, dit is niet het blogje wat ik wilde schrijven, maar uit het hoofd een paar notities, die meestal aan een blogje voorafgaan).

Jaar = draaiing van de aarde om de zon (niet precies 365 x 24 uren, daarom schrikkeljaren ter correctie).

Dag = draaiing van de aarde om zijn eigen as, die bepaalt waar het zonlicht valt, als het dag is, en waar de schaduw, als het nacht is. Dag en nacht. Ongeveer 24 uren, maar niet precies, daarom verschuift onze biologische klok en daarom is ook zo nu en dan een tijdcorrectie nodig. In ongeveer 24 uren bewegen wij ons pak 'm beet 40.000 km oostwaarts om na een etmaal weer (ongeveer) op hetzelfde punt uit te komen. Onze snelheid moet dus ongeveer 40.000/24 = 1666,67 (zeg 1700 km/u) zijn. (Op dit moment zit ik in Utrecht, over een uurtje doe ik je de hartelijke groeten uit Kiev.) Daarnaast vallen wij natuurlijk met z'n allen ook nog eens met een duizelingswekkende vaart door de ruimte. Zolang we ons hoofd maar niet stoten, is er niks aan de hand.

Maand = jaar gedeeld door twaalf, met variaties (28, 29, 30 of 31 dagen) om het passend te maken. Want eigenlijk is een maand natuurlijk op de maan gebaseerd, maar we hebben de klok van de maan losgelaten op de klok van de zon. Een maan-maand van vier weken (zo'n 13 in een dozijn) is gebaseerd op de schijngestalten van de maan (nieuwe maan, eerste kwartier, volle maan, laatste kwartier). Dit is niet de schaduw van de aarde (zoals bij een maanverduistering) maar wordt veroorzaakt door de stand van de maan in de richting van de zon. Toch? Dat plaatje moet ik weer eens wat beter voor ogen krijgen. I stand corrected. 

Maar nu moet ik eerst een hond uitlaten (driemaal daags een rondje om de sterrenwacht van Buys Ballot, de oprichter van het KNMI), dus voor nu laat ik het hierbij.

Aanvulling 24 december 2019

Een interessant feitje, dat ik nooit eerder geweten heb en ik deze week voor het eerst zag toen ik het tijdstip van de 'zonnewende' (het begin van de winter) opzocht, is dat de zon ook na de 'zonnewende' nog steeds elke dag een beetje later opkomt. Pas vanaf 3 januari komt de zon weer eerder op. 

En al vanaf 19 december gaat de zon later onder. Mijn idee dat de dagen lengen als gordijnen die precies gelijk naar twee kanten geopend worden, klopt dus niet. In termen van 'zonnewende': de ochtendzon 'wendt' pas op 3 januari en de avondzon 'wendt' al op 19 december. 

Zonsondergang
Van 7 tot 18 december ging de zon het vroegste onder, namelijk om 16:27 uur (Amsterdam). Op 19 en 20 december is zonsondergang om 16:28 uur, 21 en 22 december (begin van de winter) om 16:29 uur en 23 december om 16:30 uur en zo verder. 

Zonsopgang
Op 21 en 22 december (begin van de winter) kwam de zon op om 08:48 en daarna mag de zon telkens nog wat langer uitslapen: van 27 december tot en met 2 januari komt de zon op om 08:50. Pas daarna komt de zon weer vroeger op: op 3 januari om 08:49 en pas op 6 januari is de zonsopgang, om 08:48, gelijk aan 22 december, het begin van de winter. 

Zie: https://www.zonsopgangzonsondergang.nl/hoe-laat-donker/


vrijdag 22 november 2019

Lindenhorst naar Grosso Moda

Latere aanvulling: Het Nederlands Dagblad meldt 9 december 2019 (p7 Youth for Christ uit iconisch pand: "Er was een deal met een koper - de overdracht zou half december plaatsvinden. Maar de belangstellende partij maakte gebruik van de ontbindende voorwaarden, waardoor de verkoop van de baan is." Eigen waarneming: op 27-12-19 was de registratie in het kadaster nog ongewijzigd (koopovereenkomst met Grosso Moda loopt tot 04-03-20). 

---

Stichting Huisvesting Youth for Christ Nederland heeft het hoofdkantoor De Lindenhorst in Driebergen verkocht aan Grosso Moda Beheer BV. Dit bedrijf heeft een kantoor aan de Driebergsestraatweg 9 in Doorn en is statutair gevestigd in Maassluis. Grosso Moda levert modeconcepten en ondersteuning aan andere bedrijven, modemerken en winkelketens, inclusief productie en levering. 

Vanaf 1 december is het PKN-dienstencentrum in Utrecht het nieuwe onderkomen voor de christelijke jeugdbeweging Youth for Christ. In 1973 kwam De Lindenhorst via een schenking in het bezit van Youth for Christ. In de ruim veertig jaren die volgden hebben er veel jongeren gewoond en gewerkt. De eerste jaren werd het met behulp van vrijwilligers grondig verbouwd. Een vriend en oud-huisgenoot van mij was er indertijd enkele jaren 'bouwmeester'. Van augustus tot december 1976 had ik hier mijn eerste - tijdelijke - baan. Ik heb nog veel vrienden uit die tijd. Eerder was er een "verpleeginrichting" gevestigd, wat na veertig jaar nog steeds te lezen is aan de achterkant van het naambord dat voor het gebouw staat, waarvan de bovenste plank eenvoudigweg is omgedraaid. De eerste keer dat ik langs De Lindenhorst kwam was in 1974, toen het er nog leeg en vervallen uitzag. 

Op 8 september werd met een dankdienst en een borrel afscheid genomen van De Lindenhorst, waar veel oud-medewerkers en belangstellenden op afkwamen. Directeur Bram Rebergen vertelde toen al wel dat Youth for Christ ging verhuizen naar het dienstencentrum in Utrecht, maar wilde nog niets zeggen over de nieuwe eigenaar, omdat het op dat moment nog ging om een voorlopig koopcontract. De koopovereenkomst is blijkens het Kadaster op 4 september 2019 ingeschreven en loopt een half jaar later (4-3-20) formeel af. 

In een bericht van 19 november op de eigen website bevestigt Youth for Christ de overdracht van De Lindenhorst in de maand december. Op 1 december is de verhuizing naar Utrecht een feit. Directeur Bram Rebergen benadrukte tijdens de dankdienst in september dat de verhuizing naar het dienstencentrum van de Protestantse Kerk niet betekent dat Youth for Christ zich aan één kerk wil binden. Eerder wil de beweging juist een brug slaan tussen verschillende kerken en groepen. In het bericht op de website is te lezen: "De oriëntatie vanuit de PKN om te komen tot een kenniscampus waar verschillende christelijke organisaties hun expertise en netwerk delen heeft bij Youth for Christ uiteindelijk tot de besluitvorming geleid om het centrale kantoor van Youth for Christ te huisvesten binnen het landelijk dienstencentrum van de PKN. Meer dan 30 andere christelijke organisaties zijn daar inmiddels gehuisvest."

Aan Grosso Moda heb ik gevraagd wat de plannen zijn met De Lindenhorst en ik wacht het antwoord af. Gaat het hoofdkantoor verhuizen van Doorn naar Driebergen? Dat ligt voor de hand. Ongetwijfeld zal het pand daarvoor moeten worden opgeknapt en aangepast. Het landhuis zelf is een gemeentelijk monument. Wat gaat er met de rest van het terrein gebeuren? Komen er ook andere functies en nieuwbouw bij? Komt het bedrijf binnenkort met een persbericht? Ik ben benieuwd en blijf het volgen. Dat ik nog eens interesse zou krijgen in een modebedrijf...

Bronnen: 
* Eigendomsinformatie Kadaster (PDF 2p) (ongewijzigd 27-12-19)

Styloblog: