De Raad van State heeft advocaat-generaal prof. dr. Tonny Nijmeijer advies gevraagd over participatie in de Omgevingswet. Een advocaat-generaal bij de Raad van State is een onafhankelijk wetenschappelijk adviseur. Nijmeijer is naast staatsraad ('lid' van de Raad van State) in buitengewone dienst ook hoogleraar bestuursrecht aan de Radbouduniversiteit in Nijmegen. De voorzitter van de afdeling Bestuursrechtspraak heeft hem gevraagd een advies te schrijven, een zogenoemde 'conclusie'.
Aanleiding voor de vragen zijn drie zaken over de Omgevingswet die de Raad van State op dit moment in behandeling heeft. Ze spelen in Rhenen, Baarle-Nassau en Zeist. In de Omgevingswet is niet bepaald hoe de wettelijk voorgeschreven participatie moet plaatsvinden. De Raad van State wil weten of er ondanks deze 'vormvrijheid' toch minimale eisen geformuleerd kunnen worden waar het participatieproces aan moet voldoen. Ook is onduidelijk of participatie altijd vooraf moet plaatsvinden, bijvoorbeeld bij de locatiekeuze. Kan de participatie volledig overgelaten worden aan de projectontwikkelaar en hoe moet de overheid dit dan controleren? En als de participatie niet goed is verlopen, kan het besluit - zoals een vergunning - bij bezwaar of beroep dan toch in stand worden gelaten als de belanghebbenden er niet door zijn benadeeld (art. 6:22 Awb).
Altijd te vroeg of te laat
Het klinkt als juridische haarkloverij, maar dit soort vragen doen zich bijna altijd voor als het gaat om participatie in de ruimtelijke ordening. De inspraak is 'altijd' te vroeg of te laat - of over het verkeerde onderwerp. Insprekers willen niet alleen meepraten over de veiligheid rond een AZC, maar ook over de vraag of het AZC er komt. Als er woningen gebouwd moeten worden, dan willen omwonenden graag meebeslissen of het eengezinswoningen met tuin of appartementen worden en als het even kan met de architect meetekenen aan het ontwerp. Is daar ruimte voor? Is de ontwikkelaar verplicht aan die wensen te voldoen? Wat wel, wat niet? De Omgevingswet zegt er (te) weinig over.
Koers
Ook in de gemeente Houten spelen deze kwesties vaak. Na lang meepraten door een grote groep burgers over een 'ruimtelijke koers' ontstond er na de presentatie ervan groot protest, wat leidde tot een referendum, waarin de koers werd afgewezen. Hoewel een democratisch recht ben ik niet zo'n voorstander van zo'n referendum: met een referendum ontwerp je geen stad. Zo is ook niet elke goede buur een goede architect. Veel inwoners zouden het liefst meebeslissen over wie er in het huis naast hun komt te wonen en sommige partijen gaan graag in dat sentiment mee. Nabuurschap betekent nog niet dat de buren het voor het zeggen hebben. Toch kan het spanningsveld tussen insprekers en plannenmakers vaak ook wel leiden tot creatieve en mooie plannen.
Luisteren naar de inwoner
Het zal me benieuwen hoe het nieuwe Houtense college van ITH (11), VVD (3), CDA (2) en SGP (2 zetels) dat 16 juni aantreedt, het luisteren naar de inwoner inhoud zal geven. De oranjegezinde Snollebollekes bewegen momenteel vooral enthousiast naar rechts, maar ergens lopen ze daar ook tegen een muur.
Zowel VVD als ITH hebben raadsvragen gesteld over een woningbouwplan aan de Odijkseweg 36, waar nu een klein kantoorgebouwtje staat. Ontwikkelaar MBB heeft een plan gepresenteerd voor zeven woningen verdeeld over drie woonlagen. Onlangs heeft MBB een intentieovereenkomst afgesloten met de gemeente, wat betekent dat de initiatiefnemer de ideeën nu verder kan uitwerken en de haalbaarheid onderzoeken. Strikt genomen begint de participatie pas als er een initiatief ligt. De ontwikkelaar heeft een jaar geleden al een participatieavond georganiseerd en een reactienota opgesteld. Te vroeg, te laat, waarover praten zij?
Schoenendoos
Daarna is er overleg geweest met enkele direct omwonenden, wat geleid heeft tot wat aanpassingen her en der aan het schetsontwerp. De buren zijn het daar niet mee eens en vinden het "een betonnen schoenendoos". Is er nog ruimte voor verandering? De gemeente toetst achteraf: voldoet het plan aan de eisen en heeft er serieuze participatie plaatsgevonden.
Wit vel
ITH wil een stap verder gaan en vraagt om een 'wit-vel'-benadering. Kortom, niet een plan presenteren en de buurt laten reageren, maar samen nadenken over wat er moet komen. Te vroeg, te laat, waarover praten zij?
Participatieleidraad
De gemeente Houten heeft een Leidraad Omgevingsinitiatieven en Participatie en een Participatievisie opgesteld. De initiatiefnemer moet daarmee aan de slag en de gemeente kan daarbij ondersteunen en vervolgens ook toetsen. Ook het Houtens DNA is een toverwoord voor ruimtelijke plannen. "Op hoofdlijnen worden daarvoor aanknopingsplannen gezien in de groene ligging, de nabijheid van voorzieningen en de toevoeging van levensloopbestendige seniorenwoningen op deze plek", schrijft de gemeente in antwoord op de vragen van de VVD. Maar voor de buren klinkt dat misschien als genetische manipulatie.
Bronnen:
