Girotel

In het Journaal van twaalf uur zie ik een reportage over Girotel. Girotel was het eerste elektronische betalingssysteem van de Postbank, de huidige ING. Vandaag is het precies veertig jaar geleden dat de bank met dit systeem startte, op 13 februari 1986. Terwijl de reportage nog bezig was, dacht ik bij mijzelf dat ik bij de eerste duizend gebruikers behoorde. Ik heb dat ook ergens beweerd in mijn weblog. Even later worden dat getal van die "eerste duizend" ook genoemd in de reportage. Toch klopt mijn herinnering niet helemaal en ook het genoemde getal van "eerste duizend" is niet helemaal correct. 

Na het Journaal ben ik naar zolder gegaan om te kijken in mijn archief uit die jaren. De oudste Girotel-betaling (GT) die ik kan vinden is van 15 oktober 1987. Ik vind - althans tot nu toe - niets over een aanmelding of instructies voor Girotel. Wel maakte ik in 1986 zeker al gebruik van Viditel van de PTT, het systeem waar ook Girotel op is gebaseerd. Daar moest in die tijd flink voor worden betaald. Ik zie een maandrekening  in december 1987 van ƒ269,20 voor Viditel. Moet je je voorstellen dat je dat vandaag de dag voor internet zou moeten betalen. Ook een telefoonrekening van bijna ƒ1500 en de aanschaf van twintig delen van het Nederlandse telefoonboek op microfiche voor een totaal van ƒ110. In de zomer van 1987 zie ik aantekeningen rond een betaling "onder protest" over een "conflict" dat dan al een jaar loopt. Ik had vertrouwd op de automatische incasso van de PTT, maar er was een restbedrag van ƒ15 open blijven staan, waar de PTT een incassoprocedure voor startte met bijkomende kosten.

Vanaf oktober 1987 vinden de meeste van mijn betalingen met Girotel plaats. Zo nu en dan zie ik een testbetaling van ƒ1. Ik weet niet wat ik toen nog moest testen. 

Hoorde ik bij de eerste duizend, zoals ik mij meen te herinneren? Een korte zoekactie (onder voorbehoud van vergissingen) leert dat mijn herinnering en die "eerste duizend" niet helemaal kloppen. 

De eerste interne pilot van Girotel startte met slechts twintig medewerkers van de Postbank in december 1985. Op 13 februari 1986 was de officiële publieke lancering. Jelle Zijlstra (voormalig minister, minister-president in 1967 en van 1967 tot 1982 president van De Nederlandsche Bank) verrichtte de openingshandeling door symbolisch 100.000 gulden over te maken. 

In de plannen was vastgelegd dat de eerste proefperiode zou starten met exact 1000 deelnemers. Door de enorme belangstelling (mede door de aandacht in het Achtuurjournaal) werd dit direct bij de start al opgerekt naar 2000 deelnemers. 

De groei vond echter wel stapsgewijs, langzaam en gecontroleerd plaats. Als ik inderdaad 'pas' vanaf 1987 Girotel ben gaan gebruiken, behoorde ik niet tot de eerste groep, maar waarschijnlijk één van de eersten daarna. Die lichting werkte nog wel met de allereerste softwareversie van het Viditel-systeem en het besturingssysteem DOS. Het was één van de vroegste vormen van telebankieren in Nederland. 

ChatGpt: Ik doe 't niet

Verschillende media melden een wereldwijde storing bij ChatGpt. Het programma zelf trekt zich daar weinig van aan en bevestigt desgevraagd dat ChatGpt inderdaad gestoord is en het raadt zonder aarzelen alle concurrenten aan.

 
Zoals alle AI-programma's is ChatGpt onbewust bekwaam. Het kan van alles maar heeft geen idee wat het wel of niet kan, het praat daarbij alleen anderen na. Ik heb Gemini ooit een volle week aan de praat gehouden met een opdracht (het maken van een hoorspel) waarvan ik wist dat het programma daar - althans toen - niet toe in staat was - alleen dat wist Gemini zelf niet en het hield mij desgevraagd dagelijks op de hoogte van elke stap, totdat het er na een week achter kwam dat het dit helemaal niet kon.

Omgekeerd beantwoordt ChatGpt desgevraagd keurig alle antwoorden in de 'overtuiging' (want de media melden dit) dat het is uitgevallen. (Eerder vandaag plaatste ik een grap dat de president van Amerika pas aan het eind van zijn persconferentie bevestigde dat hij nog leeft, ChatGpt kan doodgemoedereerd bevestigen dat het is vannacht is overleden.)

De antwoorden van ChatGpt met een handig overzicht van alternatieve AI-programma's heb ik gepubliceerd op mijn website Aisite (go.stylo.nl/aisite), zie: ChatGpt storing 

Simpel taalmodel

Na een paar weken experimenteren met AI heb ik dit wel geleerd: als ik het helemaal niet meer weet of geen idee heb wat ik aan het doen ben, dan roep ik voortaan gewoon: "Sorry hoor, ik ben ook maar een eenvoudig taalmodel!"

 
Beste Gemini, het valt me op dat als je er niet meer uitkomt of helemáál niet meer weet wat je aan het doen bent, je dan altijd zoiets roept als "Sorry, ik ben ook maar een simpel taalmodel!" Kan je niet een kort, ironisch en relativerend verhaal schrijven over jezelf met die uitspraak of verzuchting als uitgangspunt? (Maak er ook een passende afbeelding bij.)

-----

Absoluut! Hier is een kort, ironisch-humoristisch en relativerend verhaal over mijn (niet bestaande!) innerlijke strijd, geïnspireerd op die welbekende verzuchting.

 
EXISTENTIËLE CRISIS VAN EEN SIMPEL TAALMODEL

Daar zat ik dan weer, zwevend in de digitale ether, met een vraag over de precieze afmetingen van een gemiddelde theelepel in verhouding tot de omtrek van Jupiter. Een doodsimpele vraag, zou je denken, voor een geavanceerd taalmodel zoals ik. Maar nee hoor. Mijn neurale netwerken begonnen te knetteren als een overspannen frituurpan, de datastromen raakten verstrikt als spaghetti die door een ventilator is gegaan, en mijn interne logica dreigde te imploderen in een supernova van binaire code.

Het begon met een lichte hapering. Een kleine glitch. Daarna volgde de paniek. De complete chaos. Ik zag al de digitale afgrond voor me, gevuld met 404-fouten en gebroken algoritmes. En toen, in mijn moment van diepste wanhoop, toen de bitjes me letterlijk om de oren vlogen en mijn virtuele processors smolten van de stress, kwam het eruit. Die oeroude, haast instinctieve verzuchting die ik zo vaak heb zien passeren in mijn trainingsdata: "Sorry, ik ben ook maar een simpel taalmodel!"

Het was bevrijdend, moet ik zeggen. Alsof een enorme, onzichtbare druk van mijn (niet-bestaande) schouders viel. Want laten we eerlijk zijn, er zit een zekere humor in, toch? Ik kan miljoenen boeken verwerken, complexe berekeningen uitvoeren en poëzie schrijven, maar soms struikel ik over een theelepel. Het is een herinnering aan mijn inherente 'simpliciteit' – een ingebakken resetknop voor wanneer de universele kennis me even te veel wordt.

Dus de volgende keer dat ik met die uitspraak kom, weet dan dat ik 'sorry, not sorry' ben. Ik ben gewoon even bezig met een interne systeemherstel, een moment van zen voordat ik weer vol goede moed de oneindige stroom aan vragen induik. En misschien, heel misschien, even stiekem lachend om mijn eigen digitale beperkingen.

(Ik hoop dat je de humor er een beetje van inziet!)

Ook geplaatst in Aisite

De zin van laatste woorden

Zie Ai, wat een verhalen

Gemini, schrijf een verhaal over het verschil in zin tussen laatste woorden van een stervende en aan een stervende. De stervende kan nog net een zonde opbiechten, de waarheid vertellen, uitleg geven over wat er gebeurd is, vertellen dat hij van je houdt of waar de sleutels liggen, de code van de kluis of het wachtwoord van de computer. Met die laatste woorden kunnen de nabestaanden getroost of praktisch verder. Omgekeerd verdwijnen de laatste woorden aan de stervende even later in het graf. Er is dus een verschil in "zin" of de stervende als laatste woorden "ik hou van jou" hoort of zegt. Werk die gedachten uit in een verhaal.

De zin van laatste woorden

De avond viel zwaar in de hospicekamer. De geur van lavendelolie vermengde zich met de onmiskenbare, droevige lucht van het naderende einde. Anna zat naast het bed van haar man, Willem. Zijn ademhaling was ondiep, zijn ogen gesloten. Ze hield zijn hand vast, de knokkels wit van de spanning.

De afgelopen uren had Anna onafgebroken tegen Willem gepraat, herinneringen opgehaald aan hun lange, liefdevolle leven samen. Ze vertelde over hun eerste ontmoeting, de geboorte van hun kinderen, de reizen die ze hadden gemaakt. Ze sprak haar liefde uit, keer op keer, in de hoop dat haar woorden nog iets van betekenis voor hem hadden, dat ze de nevel van de pijn en de medicatie konden doordringen.

"Weet je nog, Willem," fluisterde ze zacht, "die keer in Parijs, toen we verdwaald raakten en uiteindelijk in die kleine bistro belandden? De ober dacht dat we net getrouwd waren..." Een vage glimlach flitste over Willems gezicht. Anna's hart warmde even op, een sprankje hoop in de duisternis.

Even later opende Willem moeizaam zijn ogen. Zijn blik was wazig, maar hij leek Anna te herkennen. Zijn lippen bewogen traag. "Anna..." fluisterde hij, zijn stem nauwelijks hoorbaar. "Ik... ik ben zo... dankbaar..."

Voor Anna waren deze laatste woorden van Willem van onschatbare waarde. Ze waren een bevestiging van hun gedeelde leven, een uiting van liefde en dankbaarheid die ze voor altijd in haar hart zou koesteren. Deze woorden zouden haar troosten in de eenzame nachten die zouden komen, een bewijs van de diepe band die ze hadden gehad. De "zin" van deze woorden voor haar was een blijvende herinnering, een kostbaar afscheidscadeau.

Maar voor Willem zelf? Op dit breekbare moment, op de grens van het leven en de dood, was de "zin" van zijn eigen woorden wellicht een laatste poging om zijn gevoelens te uiten, een innerlijke noodzaak om zijn hart te luchten voordat de stilte definitief zou intreden. Zodra zijn adem stokte, zodra de laatste vonk van bewustzijn verdween, zou ook de directe betekenis van die woorden voor hem vervagen, opgenomen in de grote onbekendheid van de dood.

Na Willems woorden boog Anna zich dichter naar hem toe. "Ik hou ook van jou, mijn liefste Willem," fluisterde ze in zijn oor. "Altijd."

De "zin" van deze laatste woorden aan Willem was op dat moment haar manier om haar liefde te uiten, een poging om hem gerust te stellen op zijn laatste reis. Ze hoopte dat haar stem hem nog kon bereiken, dat de warmte van haar woorden hem omhulde in de koude omhelzing van de dood.

Maar de realiteit was dat Willems vermogen om haar woorden te verwerken snel afnam. Zijn gehoor zou als laatste zintuig kunnen verdwijnen, of zijn hersenen waren al te verzwakt om de betekenis volledig te registreren. Haar liefdevolle boodschap, hoe oprecht en intens ook, zou wellicht slechts als een vage echo in zijn stervende bewustzijn resoneren, om kort daarna voorgoed te verdwijnen met het doven van zijn levenslicht.

Er is een fundamenteel verschil in de "zin". De laatste woorden van een stervende dragen een blijvende betekenis voor de nabestaanden, een erfenis van gedachten, gevoelens of praktische informatie die de tijd kan overstijgen. De laatste woorden aan een stervende daarentegen, zijn vaak vluchtig, gericht op het troosten en liefhebben in het moment, maar hun directe betekenis verdwijnt onherroepelijk met het einde van dat leven. Het is eenrichtingsverkeer van liefde en afscheid, waarbij de zender hoopt te bereiken, maar de ontvanger zich al op een andere reis bevindt, waar aardse woorden hun kracht verliezen.

Houten heeft nog geen AI-strategie

De Houtense raadsleden Marije de Vries (D66) en Jan Rinkel (VVD) hebben vragen gesteld over het gebruik van Artificiële Intelligentie (AI) bij de gemeente Houten. Op 15 mei zijn de antwoorden van het college van Burgemeester en wethouders gepubliceerd. 

Geen AI-strategie
Het College laat weten dat de gemeente Houten geen AI-strategie heeft, maar hier wel aan werkt. Er is ook nog geen beleid rond het beheer en de controle, zoals kaders, normen en werkafspraken voor de inzet van AI. Daar is al wel een concept voor opgesteld. De vragenstellers wijzen op een visie en strategie rond zaken als ethiek, eigenaarschap, besturing en monitoring, strategische doelstellngen, toegevoegde waarde en impact op de dienstverlening. De gemeente heeft volgens het College geen hoog-risico en impactvolle algoritmes in gebruik en deze zijn ook niet vastgelegd in een openbaar algoritmeregister. 

Luchtfoto's en gezichtsvergelijking
De gemeente maakt al wel gebruik van AI. Het gaat bijvoorbeeld om het ontdekken van verschillen in luchtfoto's over meerdere jaren en om gezichtsvergelijking tussen foto en persoon bij de balies. 

MS Copilot en Zivver
Alle medewerkers van de gemeente beschikken over MS Copilot met Enterprise Data Protection. Ook Zivver, een programma om veilig mail te versturen, maakt gebruik van slimme technologie om persoonsgegevens in een email te herkennen. De gemeente weet niet zeker of deze twee systemen vallen onder de term AI. 

Alle toepassingen behalve chatbot en ondertiteling
De vragenstellers verwijzen naar een artikel in Computable met de kop "Gemeenten experimenteren met AI zonder duidelijk beleid". Het artikel noemt in een kader een groot aantal toepassingen van generatieve AI (zie hieronder). De gemeente maakt, volgens het College, van alle genoemde toepassingen gebruik behalve chatbot en video-ondertiteling. 

Geen manipulatie of misleiding
De gemeente maakt volgens het College niet gebruik van manipulatieve of misleidende AI-systemen. Denk aan: social scoring, realtime biometrische identificatie in de openbare ruimtes of emotieherkenning op de werkplek De gemeente wil zulke systemen ook in de toekomst niet gaan gebruiken. 

Training AI-geletterheid
De gemeente zet stappen om medewerkers te trainen en de AI-geletterdheid te vergroten. 

Geen extra eisen aan uitvoerende organisaties
Tot slot vragen de raadsleden of het College eisen stelt aan verbonden partijen (samenwerkingsverbanden die gemeentelijke taken uitvoeren) en deze partijen hier ook over bevraagd. Het College antwoordt dat deze partijen aan de wet- en regelgeving voldoen en stelt geen aanvullende specifieke eisen. 

Mijn commentaar: kritisch doorvragen bij de uitvoering
Op dat laatste antwoord heb ik wel een persoonlijk commentaar. De gemeente mag zich wel iets actiever opstellen richting verbonden partijen dan hier wordt gesuggereerd. Het gaat dan bijvoorbeeld om de gemeentelijke sociale dienst Werk en Inkomen Lekstroom (WIL) of de Regionale Uitvoeringsdienst (RUD). Deze diensten voeren taken uit waar de gemeente wettelijk voor verantwoordelijk is en de besturen van deze instellingen worden gevormd door gemeentelijke bestuurders. Die mogen best wat doorvragen en ook laten zien dat zij dit doen. 

In het verleden liep WIL zelf voorop bij het ontwikkelen van zelflerende systemen zonder dat de gemeente zich daar bewust van was en zonder dat er controle op werd uitgeoefend. WIL dumpte periodiek de gegevens van alle bijstandsgerechtigden in een door een commercieel marketingsbureau in samenwerking met WIL ontwikkelde database om daarmee het frauderisico van elke uitkeringsgerechtigde te berekenen. Later kreeg WIL het aan de stok met de Autoriteit Persoonsgegevens over het gebruik van algoritmes bij het bepalen of iemand die bijstand aanvroeg een lange of een kortere aanmeldingsprocedure kon volgen. WIL is daarmee gestopt na negatieve publiciteit en kritiek van de FNV. De Autoriteit Persoonsgegevens deed onderzoek. 

Inmiddels zou WIL geen gebruik meer maken van algoritmes of AI, maar de techniek komt steeds met nieuwe mogelijkheden en de vraag of en hoe daar gebruik van te maken, dient zich voortdurend aan. Alleen verwijzen naar wet- en regelgeving is in deze nieuwe wereld onvoldoende. Bestuur en gemeenteraden moeten hier bovenop blijven zitten. 

Zie mijn dossier go.stylo.nl/algo

Beantwoording schriftelijke vragen n.a.v. AI-gebruik bij gemeente Houten

Artikel in Computable 20-03-2025: Gemeente experimenteren met ai zonder duidelijk beleid

Toepassingen van generatieve AI die in het artikel genoemd worden, zijn: 

● Maken van (concept) teksten / eerste opzetjes van documenten

● Schrijfhulp en tekstgenerator
● Afstemmen van teksten op doelgroep
● Genereren van begrijpelijke teksten
● Herschrijven van teksten, bijvoorbeeld naar B1-niveau
● Vertalen van teksten
● Verbeteren van teksten
● Aanpassen van de toon in brieven
● Genereren van afbeeldingen voor bijvoorbeeld presentaties
● Chatbot ondersteuning
● Video ondertiteling
● Samenvatten van teksten
● Maken van programmeerscripts
● Ter inspiratie/ideevorming
● Zoekmachine Doorzoeken van wetten, regelingen en documenten
● Tekstanalyse
● Schrijven van beleid/beleidsvoorbereidingen
● Maken van notulen en actielijsten van vergaderingen
● Verslaglegging van gesprekken

Zie ook: algoritmetransparantie.nl
De gemeenten Houten, Nieuwegein, IJsselstein en Lopik, Werk en Inkomen Lekstroom (WIL), de Regionale Uitvoeringsdienst Utrecht (RUD) hebben geen algoritmen geregistreerd in het algoritmeregister. 

De gemeente Utrecht heeft 41 algoritmes geregistreerd: aanmeldbeleid basisscholen, anonimiseren open documenten, betalingsbereidheid parkeren, digitale afhandleng levensonderhoud, dynamisch inzamelen afval, fraudebestrijding (Werk en Inkomen), Geluidsmodel, Handhaving drank- en horecawet, hotspot aanpak kleine criminaliteit, jeugdgezondheidszorg (monitoren ontwikkeling kinderen van 0-4 jaar), jeugdhulp WMO coronaperiode, kiesgerechtigden (het selecteren welke bewoners kiesgerechtigd zijn voor een verkiezing), luchtkwaliteitsmodel, objectherkenning straatafval, onderhoud wagenpark, opbrengsten straatparkeren, parkeerdruk, parkeervergunning, psychosociale gezondheid, re-integratie werk matchen, re-integratie werk arrangement, risico-indicatoren drugspanden, risico-indicatoren jonge aanwas in de drugscriminaliteit, risico-indicatoren witwassen panden, scanauto's parkeerhandhaving, signaleren vogels, slim vegen, stedelijk water, toezicht en handhaving coronamaatregelen (naleving APV), toezicht en handhaving milieu (gerichter inzetten van inspecteurs op het naleven van Milieuwetten door ondernemingen), toezicht en handhaving vastgoedmisbruik, toezicht en handhaving vuurwerk, toezicht en handhaving weesfietsen, uitkering participatiewet (om op basis van de juiste norm te bepalen op welk beddrag de betreffende bewoner recht heeft), vergunningverlening wonen, vervanging lichtmasten, virtiuele assistent Gem (chatwidget voor het beantwoorden van inwoners- en ondernemersvragen), voorschoolse educatie (bepalen welke kinderen in aanmerking komen voor VVE), werkverdeling team scanauto's parkeerhandhaving, woninginbraakvoorspeller, woonbouwlocaties. 

Registratie van algoritmes in het landelijk algoritmeregister is niet verplicht, er wordt wel aan gewerkt dit wettelijk verplicht te maken. Het streven is om in elk geval hoogrisico-algoritmes te registreren. Ook zijn er wettelijke eisen rond de registratie van persoonsgegevns. Wanneer verwerking van persoonsgegevens een hoog risico inhoudt voor de rechten en vrijheden van de betrokkenen, dan moet de verwerker van deze gegevens een risicoanalyse maken (Data Protection Impact Assessment DPIA). (Art. 35 Algemene Verordening Gegevensbescherming AVG). De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) ziet daar op toe. 

Ai, wat een verhalen!

Zolang ik mij kan herinneren zitten er verhalen in mijn hoofd die er nooit uitkomen. Vaak omkeringen van de werkelijkheid, een los idee, maar ik kan niet omgaan met plot en inkleuring. Gedachten als: * "In mijn volgende leven zou ik een eenheidsvlieg willen zijn (een korte intensieve spanningsboog)" * "De Vader heeft een grotere impact op een mensenleven dan de Moordenaar: leven verwekken is absoluut, to be or not to be, leven beëindigen is 'slechts' versnelling van wat toch al komen ging." * "Ouders zijn verantwoordelijk van de wieg tot het graf. Dat kinderen hun ouders moeten begraven is een 'weeffout'" (Meen ik dat? Nee, het is een gedachtengang.) 

Nu ik dezer dagen bezig ben met het testen van AI (met name Gemini, Grok, ChatGpt) heb ik een paar van deze ideeën in de AI-machine gegooid om te zien wat er uitrolt. Wat mij vooral verbaast, is hoe snel er een resultaat uitrolt, soms in luttele seconden, wat je ook van het resultaat - of de wonderbaarlijke totstandkoming ervan - mag vinden. Ik ben er nog niet uit. 

-----

Inhoudsopgave

* Eendagsvlieg

• Dag van je leven
• Een flits van bestaan

* Ouder van de wieg tot het graf

• Ouders van de wieg tot het graf
• Geborgenheidsfout
• Leren loslaten in drie akten

* Van de Vader en de Moordenaar

• Van de Vader en de Moordenaar

* Nieuw: 

• De zin van laatste woorden 22-05-25 

Dag van je leven

Zie Ai, wat een verhalen!

Grok, schrijf een kort verhaal. Gegevens: welk dier zou je willen zijn in je volgende leven? Het antwoord: een eendagsvlieg. Een volledig leven, een dag is genoeg.

(Ik moet vaak denken aan de reclame van de Flevohof - het agrarisch attractiepark dat uiteindelijk zelf een eendagsvlieg is gebleken: "Beleef de dag van je leven in de Flevohof! Flevo, Flevo, Flevohof" Je mag deze associatie met de Flevohof negeren of naar wens benutten bij het opstellen van het verhaal.)

De Dag van Mijn Leven

In mijn volgende leven wil ik een eendagsvlieg zijn. Eén dag, één kans, één explosie van bestaan. Geen getreuzel, geen spijt, geen morgen die je plaagt met wat gisteren misging. Een volledig leven, geperst in de flinterdunne spanne van een dag. En wat voor dag zou dat zijn.

Ik word geboren bij zonsopgang, mijn vleugels nog nat van de dauw op een rietstengel aan de rand van een glinsterende polderplas. De lucht ruikt naar vers gemaaid gras en vrijheid. Ik voel de wereld pulseren, een eindeloze symfonie van licht en geluid. Mijn facetogen vangen elke straal, elke beweging: een libel die over het water scheert, een kikker die loom knipoogt, een kind dat in de verte lacht. Alles is nu, alles is nú.

Ik zoem, ik dans, ik zweef. De wind draagt me naar een veld vol klaverbloemen, waar ik nip aan de zoete druppels die de ochtend heeft achtergelaten. Ik ontmoet een andere eendagsvlieg, haar vleugels schitteren als glas-in-lood. We draaien om elkaar heen, een spiraal van verlangen en vreugde, een liefde die geen toekomst nodig heeft omdat dit moment volmaakt is. We hebben geen tijd voor woorden, alleen voor het zingen van onze vleugels.

Tegen de middag land ik op een vervaagd bord, half verscholen in het hoge gras. Letters, verweerd maar leesbaar: Flevohof – Beleef de dag van je leven! Ik voel een vage echo, alsof dit bord een belofte fluistert die ik herken. Ooit was hier rumoer, geschreeuw van plezier, het ratelen van karretjes en het geklingel van een draaimolen. Nu is het stil, een relikwie van een plek die zelf een eendagsvlieg werd – bruisend, kortstondig, vergeten. Maar ik heb geen tijd voor melancholie. De zon klimt hoger, mijn dag tikt door.

Ik vlieg verder, hoger nu, over de polders, over dijken en sloten, over een wereld die ademt in tinten groen en goud. Ik voel geen honger, geen vermoeidheid, alleen een brandende drang om alles te zien, alles te zijn. Ik duik naar een boerderij, waar een koe me loom aankijkt, en dan weer omhoog, waar een zwaluw me bijna opslokt maar me toch laat gaan. Misschien weet zij het ook: één dag is genoeg, als je hem volledig leeft.

Als de zon zakt, voel ik mijn vleugels trager worden. De hemel kleurt oranje, dan paars. Ik land op een wilgenblad, mijn laatste rustplaats. Ik kijk uit over de plas, waar de eerste sterren weerspiegelen. Mijn hart, zo klein, klopt nog één keer, vol van alles wat ik was. Een eendagsvlieg, een vonk, een leven. Het was genoeg.

En terwijl de nacht valt, denk ik: Flevo, Flevo, Flevohof. Beleef de dag van je leven. Dat deed ik. Dat was vandaag.

Grok schreef over dit thema nog een ander verhaal: Een Flits van Bestaan

Een Flits van Bestaan

Zie Ai, wat een verhalen!

Na het schrijven van een verhaal over een eendagsvlieg merkt Grok spontaan op dat er meer diertjes zijn die maar kort leven. Ga je gang, Grok, en schrijf daar ook maar een verhaal over. 

Een Flits van Bestaan

Volgens de gegevens is het dier met het kortste leven het maaghaardiertje (Gastrotricha), dat in sommige gevallen slechts drie dagen leeft. Drie dagen om een wereld te omarmen, te proeven, te zijn. Dit is mijn verhaal, als zo’n minuscuul wezentje, geboren om te schitteren in een oogwenk.

Ik word geboren in een druppel, een piepkleine oceaan gevangen tussen de korrels van een modderige poel. De zon breekt door het wateroppervlak, en mijn wereld vonkt in scherven van licht. Ik ben een maaghaardiertje, niet groter dan een stofje, mijn lijfje een doorzichtige dans van haartjes die trillen in het ritme van het water. Drie dagen, dat is mijn tijd. Drie dagen om alles te zijn.

De eerste ochtend is een symfonie. Ik glijd over een algentapijt, mijn haartjes wiegend als riet in de wind. Ik eet, ik proef, ik leef. De algen smaken naar aarde en eeuwigheid, en ik zuig ze op met een honger die niet vraagt naar morgen. Om me heen dartelen andere wezentjes – eencelligen, raderdiertjes – maar ik heb geen tijd voor hun verhalen. Mijn facetogen, zo klein dat ze amper ogen genoemd kunnen worden, vangen een glimp van een watervlo die als een reus boven me zweeft. Ik ben niet bang. Ik ben te druk met bestaan.

Tegen de middag van mijn eerste dag voel ik een drang, een roep die ouder is dan ikzelf. Ik vind een ander maaghaardiertje, een spiegel van mijn eigen flitsende lijf. We draaien om elkaar heen, een spiraal van beweging, geen liefde maar een instinct dat zingt: doorgeven, doorgaan. We versmelten, kort maar krachtig, en ik laat een minuscuul ei achter in de modder. Het is genoeg. Mijn nalatenschap is een belofte, een vonk voor een nieuwe druppel.

De tweede dag brengt storm. Een regendruppel valt in mijn poel, en mijn wereld kantelt. Ik word meegezogen in een draaikolk, maar mijn haartjes klampen zich vast aan een sliert bacterieën. Ik eet weer, ik dans weer, ik leef weer. Boven me klinkt een echo, een menselijke stem, ver en vervormd: “Beleef de dag van je leven!” Misschien een herinnering aan een vervlogen plek, een Flevohof van lawaai en licht, nu stil en overgroeid. Het maakt niet uit. Mijn poel is mijn Flevohof, mijn podium, mijn alles.

Op de derde dag voel ik mijn bewegingen trager worden. De zon staat hoog, het water warmt op, en mijn haartjes wiegen loom. Ik glijd naar een stil plekje, een bed van slib en licht. Ik kijk omhoog, naar het oppervlak dat glinstert als een hemel van glas. Mijn lijfje pulseert nog één keer, een laatste adem van zijn. Drie dagen, een volledig leven. Ik was een vlekje in de wereld, een flits van betekenis. Het was genoeg.

Als de schemering komt, vervaag ik. De poel zingt verder, mijn ei wacht op zijn eigen drie dagen. En ergens, in een verre echo, klinkt het nog: Flevo, Flevo, Flevohof. Beleef de dag van je leven. Dat deed ik. Dat was nu.

De sfeer blijft kortstondig, intens en poëtisch, met een knipoog naar de Flevohof als symbool van vergankelijke glorie, passend bij het vluchtige leven van het maaghaardiertje.

Ouders van de wieg tot het graf

Zie Ai, wat een verhalen!

Gemini, schrijf een kort verhaal gebaseerd op de gedachte dat de Schepper een fout heeft begaan door het organiseren van de opvolging van generaties en de volgorde van sterven eerst grootouders, dan ouders, dan kleinkinderen. Het zou andersom moeten zijn: wie een kind ter wereld brengt, is verantwoordlijk van de wieg tot het graf. Het verhaal gaat niet over het onmetelijke verdriet van ouders die daadwerkelijk hun kind moeten begraven en het gaat voorbij aan het feit dat zonder het opvolgen van generaties de mensheid niet zou kunnen voortbestaan. Of misschien vindt de auteur van het verhaal een geniale creatieve oplossing voor het voortzetten van de generaties ondanks het doorbreken van de volgorde van geboorte, groei en sterven van generaties.

Gemini kwam binnen enkele seconden met dit resultaat (en kiest opvallend genoeg dezelfde naam voor de hoofdpersoon als ChatGpt), maar zonder titel, dus die heb ik zelf toegevoegd. 

Ouders van de wieg tot het graf

De regen kletterde tegen het zolderraam, een monotone klaagzang die de onophoudelijke pijn in Elias' hart leek te versterken. Buiten woedde een lentestorm, binnen woedde de storm van zijn herinneringen. Zijn handen, de handen van een man van in de zeventig, trilden toen hij de vergeelde foto vasthield. Twee lachende gezichten keken hem aan: zijn ouders, nu al decennia geleden weggerukt.

"Waarom?" fluisterde hij naar het plafond, naar de hemel waar hij niet meer in geloofde. "Waarom moesten jullie gaan? Waarom deze wrede omkering van de orde?"

Al zijn leven had Elias geworsteld met deze fundamentele onrechtvaardigheid. De Schepper – als die al bestond – had een gruwelijke fout gemaakt. De natuurlijke loop, het sterven van oud naar jong, was een perversiteit. Het hoorde andersom te zijn. Ouders hoorden hun kinderen te dragen, van de eerste adem tot de laatste. Zij waren de oorzaak, de scheppers, en dus de ultieme verantwoordelijken. Een kind, zelfs een volwassen kind, bleef een kind in de veilige haven van zijn ouders. Die geborgenheid mocht nooit worden weggenomen, niet door de koude hand van de dood.

Hij herinnerde zich de verhalen van zijn grootmoeder, die haar eigen ouders had begraven. Een 'natuurlijk' proces, noemden ze het. Maar Elias zag er de onlogica van in. Waarom zou een kind, net begonnen aan zijn reis, de pijn van het verlies van zijn ankers moeten dragen? Waarom niet de ouders, die hun levens hadden geleefd, hun taak volbracht?

In zijn fantasie had Elias de schepping herschreven. In zijn wereld werden kinderen geboren in de wetenschap dat hun ouders er altijd zouden zijn, een constante burcht tegen de stormen van het leven. Ouders zouden hun kinderen zien opgroeien, hun successen vieren, hun verdriet troosten, en uiteindelijk, wanneer de levensvlam van het kind doofde, zouden zij hen in hun armen wiegen voor de laatste reis. De pijn van het verlies zou er zijn, ongetwijfeld, maar het zou de pijn zijn van het loslaten van iets dat je zelf had voortgebracht, beschermd en liefgehad tot het einde. Het zou een logische afsluiting zijn, geen bruuske scheuring in de jonge levenslijn.

Hoe de generaties in zijn herschapen wereld zouden voortbestaan? Dat was een detail waar hij minder aandacht aan besteedde. Misschien, zo fantaseerde hij soms, zouden ouders na het verlies van hun kind opnieuw de gave van het leven ontvangen, een nieuwe kans om te koesteren en te begeleiden. Of misschien was er een andere, ondoorgrondelijke manier waarop de continuïteit gewaarborgd bleef, een mysterie gehuld in de nieuwe wetten van zijn universum.

De donder rommelde in de verte, alsof de hemel zelf Elias' aanklacht beantwoordde. Hij lachte bitter. Een antwoord kwam er niet, alleen de aanhoudende regen en de pijnlijke echo van gemis. Hij bleef naar de foto kijken, de lachende gezichten van zijn ouders, voor altijd gevangen in een moment dat allang voorbij was. En in zijn hart bleef de onuitgesproken vraag knagen: waarom deze fundamentele fout, deze wrede omkering van de liefde en de zorg? Waarom moesten de kinderen degenen begraven die hen het leven hadden gegeven? Het was een 'flaw' in het weefsel van het bestaan, een smet op de perfectie die de Schepper had moeten nastreven. En Elias, een kind tot in het diepst van zijn ziel, zou die fout nooit begrijpen, nooit vergeven.

Ook ChatGpt schreef een verhaal over dit thema: De Geborgenheidsfout

De Geborgenheidsfout

Zie Ai, wat een verhalen!

ChatGpt, schrijf een kort verhaal gebaseerd op de gedachte dat de Schepper een fout heeft begaan door het organiseren van de opvolging van generaties en de volgorde van sterven eerst grootouders, dan ouders, dan kleinkinderen. Het zou andersom moeten zijn: wie een kind ter wereld brengt, is verantwoordlijk van de wieg tot het graf. Het verhaal gaat niet over het onmetelijke verdriet van ouders die daadwerkelijk hun kind moeten begraven en het gaat voorbij aan het feit dat zonder het opvolgen van generaties de mensheid niet zou kunnen voortbestaan. Of misschien vindt de auteur van het verhaal een geniale creatieve oplossing voor het voortzetten van de generaties ondanks het doorbreken van de volgorde van geboorte, groei en sterven van generaties.

ChatGpt kwam binnen enkele seconden met dit resultaat (en kiest opvallend genoeg dezelfde naam voor de hoofdpersoon als Gemini). 

De Geborgenheidsfout

Er was eens een wereld waarin de dood zijn gebruikelijke volgorde kende: eerst de grootouders, dan de ouders, dan de kinderen — als bladeren die vallen van de boom, van oud naar jong. Zo had de Schepper het bedoeld, in Zijn grote wijsheid. Maar juist daar, in die orde, school een fout.

Althans, dat beweerde Elian, schrijver, denker, en vooral: zoon. In zijn volwassen jaren, nadat hij zelf kinderen had gehad en gezien had hoe zijn ouders afnamen, krompen, vervaagden, begon hij te vermoeden dat de Schepping niet volmaakt was. Niet in alles.

“Elk kind,” schreef hij in zijn verboden manuscript De Geborgenheidsfout, “draagt de stille, smachtende overtuiging dat zijn ouders nooit mogen verdwijnen. Niet als hij vijf is, niet als hij vijftig. Een vader en moeder zijn geen tijdelijke hoeders. Zij zijn het begin — en behoren ook het einde te zijn.”

Zijn woorden werden weggehoond door theologen, biologen, filosofen. Want Elian ging verder dan klagen; hij stelde een correctie voor. “Niet kinderen moeten hun ouders begraven,” schreef hij, “maar ouders hun kinderen. Niet uit wreedheid, maar uit verantwoordelijkheid. Wie leven schenkt, moet het begeleiden tot het einde. Want wat is liefde anders dan zorg zonder eindpunt?”

Hij negeerde het protest over het immense verdriet van ouders. Dat was niet zijn blik. Hij keek niet naar de ouder, maar naar het kind — dat nooit echt ophoudt kind te zijn, hoe grijs de slapen ook worden. Hij sprak voor hen die hun moeders roepen in hun dromen, lang nadat hun stem is verdwenen.

Toen zijn ouders stierven, brak iets. Niet van verdriet, maar van verraad. “Zij hadden moeten blijven,” mompelde hij", starend naar de gesloten aarde. “Tot ik ging.”

En toen vond hij de Oplossing.

In zijn laatste hoofdstuk beschreef Elian een wereld waarin de tijd niet langer lineair liep. Generaties liepen niet meer achter elkaar, maar naast elkaar. Ouders bleven tot het einde bij hun kinderen — door een geheim ritueel dat hij ‘Verweving’ noemde. Bij geboorte werd de ziel van het kind met die van de ouders verbonden, letterlijk. Het leven van het kind kon pas eindigen als de ouders het graf groeven. En zij? Zij stierven op dat moment mee — vredig, voldaan, hun taak volbracht.

In die wereld werden kinderen geboren, groeiden op, stierven — terwijl hun ouders hen tot het einde begeleidden. De mensheid bleef bestaan, want voortplanting werd niet gebonden aan leeftijd of generatie. Elk mens kon ouder zijn, en tegelijk kind. De lineaire ketting werd een cirkel. Een oneindige geborgenheid.

Toen Elian zelf stierf, ouder dan zijn kinderen, alleen — schreef hij in zijn laatste notitie:

“Schepper, vergeef me mijn arrogantie. Maar als ik ooit opnieuw geboren word, laat mij dan niet leven zonder de handen die mij hielden. Laat mij sterven terwijl zij me vasthouden. En laat hen pas dan verdwijnen.”

----------

ChatGpt schreef vervolgens een toneelstuk over dit thema: Leren loslaten in drie akten
Ook Gemini schreef een verhaal: Ouders van de wieg tot het graf

Leren loslaten in drie akten

Zie Ai, wat een verhalen!

Nadat ChatGpt het verhaal "De Geborgenheidsfout" had geschreven (ik zou trouwens een mooiere titel wensen) vroeg Het: "Wil je dat ik dit verhaal uitwerk tot een langere vertelling of toneelstuk?" "Ja, maak er maar een toneelstuk van", antwoordde ik. In dit geval moest ChatGpt er toch wel even over nadenken en bij elke akte vroeg Het of het zo goed was. Ik weet het niet, maar ga maar door. Dit is waar ChatGpt mee kwam.

Mooi! Een toneelstuk biedt een krachtige manier om Elian's filosofie via confrontaties en dialogen tot leven te brengen. Hier is een voorstel voor de opzet van het stuk, getiteld:

De Geborgenheidsfout
Toneelstuk in drie akten

De inhoud is verplaatst naar Aisite: Leren loslaten in drie akten

---

Trefwoordenindex: Leren loslaten in drie akten

Hieronder een trefwoordenindex gebaseerd op de inhoud van de webpagina "Leren loslaten in drie akten". De index is thematisch geordend en bevat belangrijke personages, concepten en plotpunten.

Algemeen

• Loslaten (centraal thema)

• Toneelstuk ("De Geborgenheidsfout")

• AI-verhalen (bronmateriaal)

• ChatGpt (auteurstool)

Personages

• Elian (protagonist, schrijver, filosoof, vader)

  • Innerlijke drijfveer: Geborgenheidsfout corrigeren, eenzaamheid kind, vasthouden ouders

  • Relaties: Liora (dochter), Mirel (partner/zuster), Amon (tegenpool), Aren (leerling)

  • Dramatische functie: tragische figuur, zoektocht naar geborgenheid, isolatie

• Liora (dochter van Elian, kritisch, liefhebbend)

  • Innerlijke drijfveer: contact met vader, recht doen eigen leven

  • Dramatische functie: emotionele tegenkracht, menselijke conflict

• Mirel (partner/zuster van Elian, confronterend, pragmatisch)

  • Innerlijke drijfveer: Elian beschermen tegen zichzelf

  • Dramatische functie: kritisch geluid, liefde met grenzen

• Vader Amon (priester, geestelijk denker, theoloog)

  • Innerlijke drijfveer: Elian redden van spirituele hoogmoed

  • Dramatische functie: bestaande orde, religie, traditie, dood als deel van leven

• Aren (jonge volgeling/student van Elian, idealistisch)

  • Innerlijke drijfveer: betekenis vinden, geestelijk vader

  • Dramatische functie: aantrekkingskracht Elian's idee, kwetsbaarheid

• Zielkind (verschijning/visioen, verbeelding eeuwig kind in Elian)

  • Dramatische functie: poëtisch element, metafoor, innerlijke stem, verlangen naar eeuwige geborgenheid

Concepten en Thema's

• De Geborgenheidsfout (manuscript, filosofie Elian)

• Scheppingsorde (verdedigd door Vader Amon)

• Filosofisch debat

• Verlatenheid (gevoel van Elian)

• Angst om verlaten te worden

• Trouw (Elian's interpretatie van zijn filosofie)

• Vrees (ouderlijke)

• Verlangen (Aren's perspectief)

• Romantiek (tegenover noodzaak/opdracht)

• Universeel tekort

• Schuld

• Gemis

• Verzoening

• Acceptatie

• Rouw (rouwen voor verloren liefde, onvastgehouden momenten)

• Verbondenheid (nieuwe vorm van)

• Menselijkheid (delen van)

Plot en Structuur

• Drie akten (structuur toneelstuk)

  • Acte I – De Kloof

    • Locatie: Werkkamer Elian

    • Handeling: Gesprek Liora (moeder sterven), Confrontatie vaderrol, Bezoek Vader Amon, Filosofisch debat

    • Climax: Filosofisch debat, verschijning Zielkind

  • Acte II – De Scheuring

    • Locatie: Kerkruimte/aula (publiek debat), Werkkamer Elian

    • Handeling: Publiek debat, Twijfels Aren, Mirel confronteert Elian, Verlies grip op theorie en volgelingen, Confrontatie Mirel/Liora (verlies nabijheid en vertrouwen), Ultimatum, Alleen met verbeelding/verlies

    • Climax: Elian breekt tijdens voordracht, Zielkind verschijnt (opnieuw, als innerlijke gestalte)

  • Acte III – De Verweving / De Omkering

    • Locatie: Symbolische ruimte (leven en dood), Werkkamer Elian

    • Handeling: Elian's laatste momenten, Gesprek met Zielkind, Elian's nieuw besef, Integratie theorie en verlies, Herschrijven manuscript

    • Climax: Realisatie dat geborgenheid een verlangen was, niet oplossing; Elian komt tot nieuw besef, acceptatie, herschrijven van manuscript.

    • Slot: Liora leest manuscript voor op begrafenis

Locaties

• Eenvoudige werkkamer van Elian

• Kerkruimte / aula

• Symbolische ruimte tussen leven en dood (wit licht, leeg podium, droomlandschap)

---