donderdag 25 februari 2016

Gezangen voor de jeugd

Van een vriend kreeg ik vandaag een boekje uit 1832 cadeau: Gezangen voor de jeugd op gemakkelijke éénstemmige zangwijzen, die mede in de Scholen gebruikt kunnen worden door Dirk van der Reijden, Nz., tweede druk, te Groningen bij J. Römelingh, 1832.

Met dit boekje kan de schooljeugd zich de nodige deugden inzingen, zoals vlijt en dankbaarheid. Het eerste lied spreekt mij al meteen aan, te meer daar ik dit boekje heb gekregen van een gepensioneerde wetenschapper. Het heeft bij hem kennelijk goed gewerkt.

"Die al zijn' tijd aan beuzelingen, 
In zijne vroege jeugd besteedt, 
Zal nimmer wetenschappen leeren, 
En dompelt zich in 't grootste leed."

De zangaanwijziging van dit lied is ook wel toepasselijk: "weinig vrolijk". 

In het voorwoord valt mij het woordje "text" op. Die spelwijze kwam dus allang voor het computertijdperk en het overheersende Engels in onze taal voor. Muziek wordt gespeld als "muzijk". 

Het boekje bevat een lied voor elke tijd en gelegenheid: de maandag, voor en na de lessen, de ochtend, de avond, de eerste en de laatste dag van het jaar, de christelijke feestdagen, lente, zomer, herfst en winter, onweer, voor en na het examen en in de pauze, de scholier die gaat werken, het afscheid van school, liederen voor God en weldadige, nadenkende en dankbare kinderen, die eenmaal volwassen geworden goed voor hun ouders zorgen. Ik geef een korte bloemlezing.  

Zo zingen we bij den aanvang van het examen vrolijk: 

"ô Dag van ons verlangen!
Waar op elk die zijn kinderpligt, 
Met lust en ijver heeft verricht, 
Een Eer'prijs zal ontvangen"

In de pauze zijn we nog vrolijker geworden en zingen vergenoegd: 

"Laat ons nu een poos verwiss'len
Onzen ijver met gezang, 
Dat zal onzen geest verkwikken, 
En het is in ons belang."

Maar we moeten natuurlijk wel weer aan de slag: 

"Vrolijk dan op nieuw begonnen, 
Onze aangevange taak; 
't Nut en d'eer daar aan verbonden, 
Is ons voordeel en vermaak."

En bij het inleveren van het examen galmt het nog na: 

"Zoo hebben wij naar onzen pligt, 
Ook dit beproevingswerk verrigt". 

De "welberaden scholier" meldt zich vervolgens zingend bij de supermarktmanager:    

"Ik ben, 't is waar, Reeds veertien jaar, 
En 'k ga nog school: hoe moet dit gaan?
Mij dunkt, 't wordt tijd, Dat ik met vlijt, 
Denk aan een middel van bestaan."

Als we van school gaan, zingen we de leraar toe: 

"U, Onderwijzer! zij mijn dank, 
Met deez', u toegewijden, klank."

Maar al gauw moeten we voor onze bejaarde ouders zorgen: 

"Oud van dagen zijn mijn' Ouders, 
En behoeftig; 't is mijn pligt, 
Dat ik hen, naar mijn vermogen, 
Help, uit liefde dit verrigt."

Het slotlied bezingt de ware rijkdom: 

"Wat kan in dit leven, 
Meer blijdschap ons geven, 
Dan wijsheid en deugd? 
Dat toch zijn de schatten, 
Die in zich bevatten, 
Bestendige vreugd."


Het boekje is gedigitaliseerd door Google Books en hier te vinden.  

woensdag 24 februari 2016

Vervangend hoofd

Het populair-wetenschappelijk tijdschrift KIJK van 18 februari bevat een artikel over een Italiaanse arts die beweert over enkele jaren een hoofdtransplantatie te kunnen uitvoeren. Hij heeft al een donor, een Rus met een voortschrijdende verlamming. Het artikel viel mij op doordat ik nogal eens grap dat ik op de wachtlijst sta voor een hersentransplantatie, als mijn hoofd weer eens niet doet wat ik wil. Daar zit volgens mij meteen het kernprobleem en de contradictie. Wat huist waar, als het gaat om "ik", "wil" en "doen"? Het artikel is - terecht - heel sceptisch of het ooit zover zal komen en gaat in op allerlei technische problemen die gepaard gaan met een hoofdtransplantatie. Zoals afstotingsverschijnselen en de vraag of je de zenuwbundels wel netjes scherp kunt doorsnijden en is het ooit mogelijk de talloze zenuwen op de juiste counterpart aan te sluiten en ga zo maar door. Je wilt niet dat de patiënt in plaats van zijn hand uit te steken, ineens gaat plassen, omdat de betreffende zenuwen kruislings zijn verbonden.

Maar vreemd genoeg gaat het artikel in het geheel niet in op de kernvraag naar het bewustzijn en de persoonlijkheid. Wie is hier de donor? Het lichaam of het hoofd? Wie is de patiënt? De donor mag nog niet hersendood zijn als zijn donorhoofd wordt verwijderd en de ontvangende patiënt is al snel na aanvang van de operatie hersendood als het ongewilde hoofd wordt afgezet. Naar ik mag aannemen komen, als de operatie slaagt, de herinneringen, herkenning en leerervaringen van de donor mee naar het nieuwe lichaam. De Italiaanse arts - Sergio Canavero - gelooft zelfs dat de patiënt bij volledig herstel kinderen kan voortbrengen, maar dan wel (volgens dezelfde arts, want hier schiet mijn kennis te kort) met het genetisch materiaal van de donor. De patiënt is dus een vreemde in zijn eigen familie en in zijn eigen lichaam. Ik denk dat we beter van lichaamstransplantatie kunnen spreken dan van hoofdtransplantatie.

Voorlopig blijf ik dus nog maar een tijdje op mijn zelfverzonnen wachtlijst staan en probeer het lang genoeg uit te zingen met het kalende hoofd dat nu tussen mijn oren zit. Een tijdje terug dacht ik dat mijn zus ook op diezelfde wachtlijst stond. Tijdens afwezigheid van haar leidinggevende meldde ze: "Morgen kan ik niet, want dan moet ik mijn hoofd vervangen". Ik antwoordde: "Ja, dat wil ik ook".

zondag 21 februari 2016

See us again

Vandaag een jaar geleden maakte ik deze notitie:

"Mijn telefoon gaat over en ik zie de naam van de elfjarige Islica uit Freetown, Sierra Leone, op de display staan. Ik neem bewust niet op, maar bel hem snel terug. Hij heeft mijn nummer waarschijnlijk per ongeluk gedraaid. Hij klinkt bedeesder dan anders en zegt telkens "yes sir". Ik zeg dat ik het leuk vind om zijn stem te horen - dat is ook zo - en vraag hem "to say hi" aan zijn moeder. Hij heeft mijn nummer in z'n telefoon omdat we zo nu en dan 'appen'. Dat doen we al een jaar of wat. Voordat ik hem ooit ontmoet had, hielp ik hem al eens al append met z'n huiswerk Engels. Hij stuurt mij ook wel eens een spraak-appje: "Uncle Ytzen, you should come and see us again!" Vorig jaar heb ik het gezin in Freetown bezocht. Jammer dat ik niet zomaar even kan aanwaaien om bij te praten.
Het deed me extra goed om zijn jonge stem te horen, omdat ik later vandaag naar een stervende (niet meer aanspreekbare) vriendin ga - dat zet dus de toon van deze dag - en dan helpt het wel om eerst het jonge krachtige leven ´in te drinken´."

De vriendin is twee dagen later overleden, na een ziekbed van drie weken. Heel even heeft ze mij nog herkend. Haar korte ziekbed en haar overlijden schokte en beangstigde mij. Zo snel kan het gaan. 

Nu is, op de eerste dag van dit jaar, ook de jonge moeder in Freetown op 32-jarige leeftijd overleden. Het bericht van haar sterven maakte abrupt een einde aan mijn "gelukkig nieuwjaar". En afgelopen week was ik in Leeuwarden bij de begrafenis van mijn lievelingsnicht, een betrokken - "belutsen" - vrouw, die altijd voor iedereen klaar stond. Het valt mij niet licht om de dood in proporties te zien. Als iets dat bij het leven hoort. Terwijl ik deze zondagmiddag warm en veilig binnen zit, woedt er een storm om mijn huis. 

maandag 15 februari 2016

vrijdag 12 februari 2016

Klokhuis Werelderfgoeddag

Het Klokhuis organiseert op zaterdag 5 maart 2016 de Klokhuis Werelderfgoeddag in de Van Nellefabriek in Rotterdam. Een dag met rondleidingen en workshops over de tien werelderfgoederen in Nederland. De toegang is gratis. Nederland kent tien door de Unesco erkende werelderfgoederen: Schokland, de Stelling van Amsterdam, Kinderdijk, Willemstad op Curaçao, het Woudagemaal bij Lemmer, droogmakerij De Beemster, het Rietveld-Schröderhuis in Utrecht, de Waddenzee, de Amsterdamse Grachtengordel en de Van Nellefabriek in Rotterdam. Het jeugdprogramma Klokhuis toont vanaf 9 maart elke woensdag vanaf 18.23 uur tien weken lang een serie over de tien Nederlandse werelderfgoederen. Klokhuiskijkers worden uitgedaagd om na te denken over wat zij de mooiste plek vinden als 'Klokhuis Werelderfgoed'. 

dinsdag 9 februari 2016

vrijdag 5 februari 2016

Ma place

Als je mijn plaats in wilt nemen, neem dan ook mijn handicap.

(met dank aan Charlotte uit Zuid-Frankrijk)