Dossier: go.stylo.nl/steenuil
Eén korte vraag, waarop ik een kort antwoord had verwacht.
Maar het werd een lang verhaal.
Afgewezen sloopaanvraag
Volgens de gemeente was de sloop ondanks de afgewezen sloopaanvraag niet in strijd met de wet. De regionale uitvoeringsdienst RUD (de milieudienst van de provincie en gemeenten in de regio Utrecht) zag dit anders en stelde een onderzoek in, dreigde met een dwangsom en droeg het dossier eind 2023 over aan het Openbaar Ministerie, dat een strafrechtelijk onderzoek startte. De ambtenaar die opdracht gaf tot de sloop is als verdachte aangemerkt. De verantwoordelijke bestuurders, wethouder Paul van Ruitenbeek (Natuurlijk Houten) en burgemeester Gilbert Isabella, zijn inmiddels afgetreden, om andere redenen. In 2025 heeft de provincie alsnog ontheffing verleend.
Twee loodsen gesloopt
Waar draait het om? De gemeente liet in maart 2023 twee loodsen slopen aan het Hofspoor. Het terrein ligt langs de spoorlijn tussen het Hofspoor (vroeger Beusichemseweg), de Koppeling (de vroegere zuidelijke rondweg) en het inmiddels leegstaande regiokantoor van de Rabobank. Hier waren eerder een bedrijf in landbouwvoertuigen en een carrosseriebedrijf gevestigd. De locatie staat bekend als Loerik 6 en behoort tot de eerste Vinex-locaties van Houten-Zuid, waar al vanaf de jaren ‘90 woningbouw gepland staat. De plannen maken nu deel uit van de onlangs door de gemeenteraad aangenomen gebiedsvisie Centrum-Molenzoom-Koppeling CMK.
Rustplek voor steenuilen
In 2020 vroeg de gemeente Houten bij de provincie een ontheffing aan om de loodsen te slopen en het terrein bouwrijp te maken. Deze ontheffing of vergunning was nodig omdat zich in één van de drie loodsen steenuilen bevinden, die de andere twee loodsen als rustplekken gebruikten en het omliggende ruige terrein om te foerageren. Er zaten zodanige fouten in deze aanvraag, en de gemeente ging niet in op de herhaalde uitnodigingen voor overleg, dat de provincie als bevoegd gezag uiteindelijk niet anders kon dan de aanvraag af te wijzen. Het was de gemeente zélf die, in de door bureau Lievense (nu WSP) opgestelde aanvraag, betoogde dat het slopen van deze loodsen in strijd zou zijn met de Wet Natuurbeheer (Wnb).
Verhuizen naar Houten-Oost
Het verjagen of doden van beschermde vogels is alleen toegestaan als er een aantoonbaar concreet belang is, er geen alternatief is en er verzachtende maatregelen worden genomen om achteruitgang van de soort te voorkomen. De gemeente wilde de steenuilen naar de weilanden langs het Ka-pad buiten de rondweg lokken, een gebied dat ook bekendstaat als Houten-Oost, maar kon de provincie er niet van overtuigen dat de uilen over deze grote afstand vrijwillig zouden verhuizen. De gemeente voerde het belang van de woningbouw aan, maar verwees daarbij naar een complex dat al in aanbouw was en buiten het plangebied lag, en daarnaast het belang van de natuur, alsof het in het belang van de uilen was om verjaagd te worden. De gemeente ging niet in op de uitnodiging van de vergunningverlener voor overleg.
Niets doen, wachten tot de uilen sterven
Toen de ontheffingsaanvraag in november 2021 definitief was afgewezen, stelde ik de toenmalige wethouder Sander Bos (VVD) hierover vragen in het persgesprek. Hij antwoordde dat er nog genoeg tijd was en dat het allemaal wel goed zou komen. Dat was goed om te horen, maar - hoezeer ik ook doorzeurde - hij kon geen antwoord geven op de vraag wat hij wilde of kon doen nu er een onherroepelijk verbod lag om te slopen en te bouwen op deze Vinex-woningbouwlocatie. Pas veel later, nadat ik via een Woo-verzoek de stukken had opgevraagd, las ik in het stafverslag dat hij letterlijk had gekozen voor “Keuze voor Optie 1: Niets doen, wachten tot de uilen sterven en hopen op geen nakomelingen”.
Raad niet geïnformeerd
Wethouder wist niet van sloopplannen
Op 6 februari 2023 verscheen er een bericht in de krant dat de gemeente hier Oekraïners wilde huisvesten. Ik wees de gemeente op het sloopverbod en vroeg hoe zij daarmee om dacht te gaan. Een maand later stond er een foto in de krant van een trotse wethouder Paul van Ruitenbeek in één van de loodsen bij een bericht dat twee van de drie loodsen gesloopt werden, of beter gezegd ‘gedemonteerd’ voor hergebruik. Weer vroeg ik hoe het zat met de geweigerde ontheffing voor sloop, maar de wethouder liet mij weten dat sloop niet in strijd was met de wet, omdat voor slopen geen vergunning nodig is. Alleen een melding. Bij de gemeente zelf. Ik vroeg de provincie of het ‘verbod’ om te slopen inmiddels van tafel was, niet wetende dat ik daarmee een handhavingstraject en een strafzaak in gang zou zetten. De wethouder vertelde mij dat hij tot het fotomoment niet had geweten van de sloopplannen.
Tegenstrijdig advies
Was de geweigerde ontheffingsaanvraag simpelweg over het hoofd gezien, doelbewust genegeerd of was er sprake van nieuwe inzichten? Via de Wet Open Overheid vroeg ik de stukken op. Daaruit blijkt dat het sloopbesluit is gebaseerd op een nieuw advies van bureau WSP op 6 april 2022. Daarin wordt op bladzijde 1 gewezen op de geweigerde sloopaanvraag, maar vervolgens gesteld dat sloop van twee van de drie loodsen toch niet in strijd is met de wet. Het ‘sloopverbod’ is dus niet over het hoofd gezien, maar ontzenuwd door hetzelfde bureau dat de ontheffing had aangevraagd. Voor de door mij gevraagde uitleg van dit tegenstrijdige advies verwijst het bureau naar de gemeente en die geeft geen commentaar zolang de strafzaak loopt. Naar ik aanneem, zal dit advies een belangrijke rol spelen in de strafzaak, omdat het bewijst dat de ‘verdachte’ ambtenaar wist van de afgewezen aanvraag, maar dacht het advies te kunnen volgen zonder vragen.
Alsnog toestemming
Op 17 april 2025 heeft de provincie overigens alsnog toestemming verleend voor de sloop op basis van een nieuw plan om de steenuilen naar het veld bij het Ka-pad te lokken en anders uiteindelijk te vangen. Dit advies is niet opgesteld door WSP, maar door het vroegere ingenieursbureau van de waterschappen, bureau TAUW.
Burgemeester: "Sloop was geen fout"
In september 2023 had ik een gesprek met burgemeester Gilbert Isabella, die alle openheid en medewerking toezegde, maar bleef volhouden dat de gemeente gelijk had. Volgens hem was de sloop gemeld bij de provincie en had niemand bezwaar gemaakt. Ik heb dit nagevraagd bij de provincie en de beleidsmedewerker vergunningverlening liet mij na interne navraag weten, dat niemand van de gemeente over de sloop contact heeft opgenomen met de provincie.
Er is bij de gemeente denk ik sprake van wat rolverwarring. De Regionale Uitvoeringsdienst RUD (nu Omgevingsdienst Utrecht ODU) is zowel adviseur als handhaver van zowel de provincie als de gemeente. De RUD heeft als adviseur van de gemeente het sloopplan getoetst en erover geadviseerd, maar daar staat de provincie buiten. Een andere afdeling van de RUD heeft later als handhaver van de provincie vastgesteld dat de sloop illegaal was. Uit de Woo-documenten blijkt dat de burgemeester alle medewerking wilde verlenen aan de door de RUD opgelegde compensatie van de fout (zoals het aanbrengen van uitkijkpalen, ruige begroeiing en een houtwal voor de steenuilen), maar vervolgens blijft vragen om erkenning van de RUD dat het helemaal geen fout was.
Mag je een vergunning/afwijzing negeren?
Wat mij blijft verbazen in dit dossier, de Woo-documenten en alle gesprekken die ik heb gehad, is dat ik nergens en nooit de erkenning ben tegengekomen dat je een afgewezen sloopaanvraag niet naast je neer mag leggen. Dat is de enige boodschap die de bestuurders op zich hadden moeten nemen, nu staat een eenzame ambtenaar voor de rechter. Als de gemeente een afgewezen aanvraag mag negeren, dan mag de burger dat ook. Als opdrachtgever van bouwen, slopen, afvoeren of dumpen, handelingen die op gelijke wijze ook door een burger of bedrijf kunnen worden gedaan, zijn ambtenaar en burger gelijk en net zo strafbaar ('Pikmeerarrest'). Ik vind het pijnlijk dat het tot een rechtszaak is gekomen en dat het zo lang duurt, maar op enig moment zal toch de erkenning moeten worden uitgesproken dat je een vergunning of afwijzing ervan niet naast je neer mag leggen. Dat is het maatschappelijk belang van deze zaak en daarom is een korte vraag toch een lang verhaal geworden.
Afgewezen sloopaanvraag
Volgens de gemeente was de sloop ondanks de afgewezen sloopaanvraag niet in strijd met de wet. De regionale uitvoeringsdienst RUD (de milieudienst van de provincie en gemeenten in de regio Utrecht) zag dit anders en stelde een onderzoek in, dreigde met een dwangsom en droeg het dossier eind 2023 over aan het Openbaar Ministerie, dat een strafrechtelijk onderzoek startte. De ambtenaar die opdracht gaf tot de sloop is als verdachte aangemerkt. De verantwoordelijke bestuurders, wethouder Paul van Ruitenbeek (Natuurlijk Houten) en burgemeester Gilbert Isabella, zijn inmiddels afgetreden, om andere redenen. In 2025 heeft de provincie alsnog ontheffing verleend.
Twee loodsen gesloopt
Waar draait het om? De gemeente liet in maart 2023 twee loodsen slopen aan het Hofspoor. Het terrein ligt langs de spoorlijn tussen het Hofspoor (vroeger Beusichemseweg), de Koppeling (de vroegere zuidelijke rondweg) en het inmiddels leegstaande regiokantoor van de Rabobank. Hier waren eerder een bedrijf in landbouwvoertuigen en een carrosseriebedrijf gevestigd. De locatie staat bekend als Loerik 6 en behoort tot de eerste Vinex-locaties van Houten-Zuid, waar al vanaf de jaren ‘90 woningbouw gepland staat. De plannen maken nu deel uit van de onlangs door de gemeenteraad aangenomen gebiedsvisie Centrum-Molenzoom-Koppeling CMK.
Rustplek voor steenuilen
In 2020 vroeg de gemeente Houten bij de provincie een ontheffing aan om de loodsen te slopen en het terrein bouwrijp te maken. Deze ontheffing of vergunning was nodig omdat zich in één van de drie loodsen steenuilen bevinden, die de andere twee loodsen als rustplekken gebruikten en het omliggende ruige terrein om te foerageren. Er zaten zodanige fouten in deze aanvraag, en de gemeente ging niet in op de herhaalde uitnodigingen voor overleg, dat de provincie als bevoegd gezag uiteindelijk niet anders kon dan de aanvraag af te wijzen. Het was de gemeente zélf die, in de door bureau Lievense (nu WSP) opgestelde aanvraag, betoogde dat het slopen van deze loodsen in strijd zou zijn met de Wet Natuurbeheer (Wnb).
Verhuizen naar Houten-Oost
Het verjagen of doden van beschermde vogels is alleen toegestaan als er een aantoonbaar concreet belang is, er geen alternatief is en er verzachtende maatregelen worden genomen om achteruitgang van de soort te voorkomen. De gemeente wilde de steenuilen naar de weilanden langs het Ka-pad buiten de rondweg lokken, een gebied dat ook bekendstaat als Houten-Oost, maar kon de provincie er niet van overtuigen dat de uilen over deze grote afstand vrijwillig zouden verhuizen. De gemeente voerde het belang van de woningbouw aan, maar verwees daarbij naar een complex dat al in aanbouw was en buiten het plangebied lag, en daarnaast het belang van de natuur, alsof het in het belang van de uilen was om verjaagd te worden. De gemeente ging niet in op de uitnodiging van de vergunningverlener voor overleg.
Niets doen, wachten tot de uilen sterven
Toen de ontheffingsaanvraag in november 2021 definitief was afgewezen, stelde ik de toenmalige wethouder Sander Bos (VVD) hierover vragen in het persgesprek. Hij antwoordde dat er nog genoeg tijd was en dat het allemaal wel goed zou komen. Dat was goed om te horen, maar - hoezeer ik ook doorzeurde - hij kon geen antwoord geven op de vraag wat hij wilde of kon doen nu er een onherroepelijk verbod lag om te slopen en te bouwen op deze Vinex-woningbouwlocatie. Pas veel later, nadat ik via een Woo-verzoek de stukken had opgevraagd, las ik in het stafverslag dat hij letterlijk had gekozen voor “Keuze voor Optie 1: Niets doen, wachten tot de uilen sterven en hopen op geen nakomelingen”.
Raad niet geïnformeerd
De volgende dag nam de raad zijn voorstel aan om de locatie Loerik 6 aan te wijzen als ‘laaghangend fruit’, waar vrij snel en zonder grote problemen gebouwd zou kunnen worden. De wethouder besloot de gemeenteraad niet te informeren over het ‘verbod’ om te slopen en bouwen op deze Vinex-locatie.
Geen soortenmanagementplan
Een mogelijkheid om de blokkade op te heffen, was het opstellen van een soortenmanagementplan, een SMP, waarvoor de gemeente ook subsidie zou kunnen aanvragen. In een SMP - zoals de gemeente intussen wel heeft opgesteld voor vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen - wordt gekeken naar een veel groter gebied en de instandhouding van de soort als geheel in plaats van alleen naar enkele individuele vogels. Tussen 2021 en 2023 heb ik regelmatig gevraagd of de gemeente van plan was om een soortenmanagementplan op te stellen of hoe de gemeente anders dacht de blokkade op deze bouwlocatie op te heffen. In september 2022 liet de gemeente mij weten, besloten te hebben geen SMP voor de steenuil op te stellen. Wat dan wél, werd mij niet duidelijk.
Geen soortenmanagementplan
Een mogelijkheid om de blokkade op te heffen, was het opstellen van een soortenmanagementplan, een SMP, waarvoor de gemeente ook subsidie zou kunnen aanvragen. In een SMP - zoals de gemeente intussen wel heeft opgesteld voor vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen - wordt gekeken naar een veel groter gebied en de instandhouding van de soort als geheel in plaats van alleen naar enkele individuele vogels. Tussen 2021 en 2023 heb ik regelmatig gevraagd of de gemeente van plan was om een soortenmanagementplan op te stellen of hoe de gemeente anders dacht de blokkade op deze bouwlocatie op te heffen. In september 2022 liet de gemeente mij weten, besloten te hebben geen SMP voor de steenuil op te stellen. Wat dan wél, werd mij niet duidelijk.
Wethouder wist niet van sloopplannen
Op 6 februari 2023 verscheen er een bericht in de krant dat de gemeente hier Oekraïners wilde huisvesten. Ik wees de gemeente op het sloopverbod en vroeg hoe zij daarmee om dacht te gaan. Een maand later stond er een foto in de krant van een trotse wethouder Paul van Ruitenbeek in één van de loodsen bij een bericht dat twee van de drie loodsen gesloopt werden, of beter gezegd ‘gedemonteerd’ voor hergebruik. Weer vroeg ik hoe het zat met de geweigerde ontheffing voor sloop, maar de wethouder liet mij weten dat sloop niet in strijd was met de wet, omdat voor slopen geen vergunning nodig is. Alleen een melding. Bij de gemeente zelf. Ik vroeg de provincie of het ‘verbod’ om te slopen inmiddels van tafel was, niet wetende dat ik daarmee een handhavingstraject en een strafzaak in gang zou zetten. De wethouder vertelde mij dat hij tot het fotomoment niet had geweten van de sloopplannen.
Tegenstrijdig advies
Was de geweigerde ontheffingsaanvraag simpelweg over het hoofd gezien, doelbewust genegeerd of was er sprake van nieuwe inzichten? Via de Wet Open Overheid vroeg ik de stukken op. Daaruit blijkt dat het sloopbesluit is gebaseerd op een nieuw advies van bureau WSP op 6 april 2022. Daarin wordt op bladzijde 1 gewezen op de geweigerde sloopaanvraag, maar vervolgens gesteld dat sloop van twee van de drie loodsen toch niet in strijd is met de wet. Het ‘sloopverbod’ is dus niet over het hoofd gezien, maar ontzenuwd door hetzelfde bureau dat de ontheffing had aangevraagd. Voor de door mij gevraagde uitleg van dit tegenstrijdige advies verwijst het bureau naar de gemeente en die geeft geen commentaar zolang de strafzaak loopt. Naar ik aanneem, zal dit advies een belangrijke rol spelen in de strafzaak, omdat het bewijst dat de ‘verdachte’ ambtenaar wist van de afgewezen aanvraag, maar dacht het advies te kunnen volgen zonder vragen.
Alsnog toestemming
Op 17 april 2025 heeft de provincie overigens alsnog toestemming verleend voor de sloop op basis van een nieuw plan om de steenuilen naar het veld bij het Ka-pad te lokken en anders uiteindelijk te vangen. Dit advies is niet opgesteld door WSP, maar door het vroegere ingenieursbureau van de waterschappen, bureau TAUW.
Burgemeester: "Sloop was geen fout"
In september 2023 had ik een gesprek met burgemeester Gilbert Isabella, die alle openheid en medewerking toezegde, maar bleef volhouden dat de gemeente gelijk had. Volgens hem was de sloop gemeld bij de provincie en had niemand bezwaar gemaakt. Ik heb dit nagevraagd bij de provincie en de beleidsmedewerker vergunningverlening liet mij na interne navraag weten, dat niemand van de gemeente over de sloop contact heeft opgenomen met de provincie.
Er is bij de gemeente denk ik sprake van wat rolverwarring. De Regionale Uitvoeringsdienst RUD (nu Omgevingsdienst Utrecht ODU) is zowel adviseur als handhaver van zowel de provincie als de gemeente. De RUD heeft als adviseur van de gemeente het sloopplan getoetst en erover geadviseerd, maar daar staat de provincie buiten. Een andere afdeling van de RUD heeft later als handhaver van de provincie vastgesteld dat de sloop illegaal was. Uit de Woo-documenten blijkt dat de burgemeester alle medewerking wilde verlenen aan de door de RUD opgelegde compensatie van de fout (zoals het aanbrengen van uitkijkpalen, ruige begroeiing en een houtwal voor de steenuilen), maar vervolgens blijft vragen om erkenning van de RUD dat het helemaal geen fout was.
Mag je een vergunning/afwijzing negeren?
Wat mij blijft verbazen in dit dossier, de Woo-documenten en alle gesprekken die ik heb gehad, is dat ik nergens en nooit de erkenning ben tegengekomen dat je een afgewezen sloopaanvraag niet naast je neer mag leggen. Dat is de enige boodschap die de bestuurders op zich hadden moeten nemen, nu staat een eenzame ambtenaar voor de rechter. Als de gemeente een afgewezen aanvraag mag negeren, dan mag de burger dat ook. Als opdrachtgever van bouwen, slopen, afvoeren of dumpen, handelingen die op gelijke wijze ook door een burger of bedrijf kunnen worden gedaan, zijn ambtenaar en burger gelijk en net zo strafbaar ('Pikmeerarrest'). Ik vind het pijnlijk dat het tot een rechtszaak is gekomen en dat het zo lang duurt, maar op enig moment zal toch de erkenning moeten worden uitgesproken dat je een vergunning of afwijzing ervan niet naast je neer mag leggen. Dat is het maatschappelijk belang van deze zaak en daarom is een korte vraag toch een lang verhaal geworden.
Dossier: go.stylo.nl/steenuil
De links op een rij:
- afgewezen sloopaanvraag = Provincie Utrecht 04-11-2021 Besluit GS
- dwangsom = RUD 05-06-2023 Voornemen Last onder dwangsom, Gem. Houten - steenuilen
- stafverslag = Gemeente Houten 22-11-2021 concept-verslag Beleidsoverleg Programma Ruimte
- voorstel = (bron) Raadsvoorstel 05-10-2021 Blijven bouwen, vertraging voorkomen, aangenomen 23-11-2021
- nieuw advies = WSP 06-04-2022 Notitie bevindingen veldonderzoek 5 april 2022
- toestemming verleend = Provincie Utrecht 17-04-2025 Vergunning flora- en fauna-activiteit
- ODU = ODRU en RUD Utrecht is Omgevingsdienst Utrecht (website)
- Woo-documenten Gemeente Houten 1) 09-01-2024; 2) 2024-nalevering 09-07-2024
Huidige portefeuillehouders:
- Ontwikkeling Loerik 6: Wethouder Eveline Herben (ITH), wethouder sinds 08-05-25, spreerpunt: "Versnellen start bouw CMK-gebied (Centrum-Molenzoom-Kopppeling)
- Strafzaak: Burgemeester Karen Heerschop, waarnemend burgemeester sinds 12-03-25.
